नवग्रह स्तोत्रम्
परिचय
नवग्रह स्तोत्र महर्षि व्यास रचित एक प्रसिद्ध स्तोत्र है जिसमें नौ ग्रहों — सूर्य, चन्द्र, मंगल, बुध, बृहस्पति, शुक्र, शनि, राहु और केतु — की स्तुति की गई है। ज्योतिष और पूजा परम्परा में अत्यंत महत्त्वपूर्ण।
॥ नवग्रह स्तोत्रम् ॥
सूर्यः
जपाकुसुमसङ्काशं काश्यपेयं महाद्युतिम् ।
तमोऽरिं सर्वपापघ्नं प्रणतोऽस्मि दिवाकरम् ॥ १॥
चन्द्रः
दधिशङ्खतुषाराभं क्षीरोदार्णवसम्भवम् ।
नमामि शशिनं सोमं शम्भोर्मुकुटभूषणम् ॥ २॥
मङ्गलः
धरणीगर्भसम्भूतं विद्युत्कान्तिसमप्रभम् ।
कुमारं शक्तिहस्तं च मङ्गलं प्रणमाम्यहम् ॥ ३॥
बुधः
प्रियङ्गुकलिकाश्यामं रूपेणाप्रतिमं बुधम् ।
सौम्यं सौम्यगुणोपेतं तं बुधं प्रणमाम्यहम् ॥ ४॥
बृहस्पतिः
देवानां च ऋषीणां च गुरुं काञ्चनसन्निभम् ।
बुद्धिभूतं त्रिलोकेशं तं नमामि बृहस्पतिम् ॥ ५॥
शुक्रः
हिमकुन्दमृणालाभं दैत्यानां परमं गुरुम् ।
सर्वशास्त्रप्रवक्तारं भार्गवं प्रणमाम्यहम् ॥ ६॥
शनिः
नीलाञ्जनसमाभासं रविपुत्रं यमाग्रजम् ।
छायामार्तण्डसम्भूतं तं नमामि शनैश्चरम् ॥ ७॥
राहुः
अर्धकायं महावीर्यं चन्द्रादित्यविमर्दनम् ।
सिंहिकागर्भसम्भूतं तं राहुं प्रणमाम्यहम् ॥ ८॥
केतुः
पलाशपुष्पसङ्काशं तारकाग्रहमस्तकम् ।
रौद्रं रौद्रात्मकं घोरं तं केतुं प्रणमाम्यहम् ॥ ९॥
फलश्रुतिः
इति व्यासमुखोद्गीतं यः पठेत्सुसमाहितः ।
दिवा वा यदि वा रात्रौ विघ्नशान्तिर्भविष्यति ॥
नरनारीनृपाणां च भवेद्दुःस्वप्ननाशनम् ।
ऐश्वर्यमतुलं तेषामारोग्यं पुष्टिवर्धनम् ॥
ग्रहनक्षत्रजाः पीडाः तस्कराग्निसमुद्भवाः ।
ताः सर्वाः प्रशमं यान्ति व्यासो ब्रूते न संशयः ॥
छन्दः
अनुष्टुभ् छन्दः (प्रत्येक पादे ८ अक्षराः)।
महत्त्व — कब पढ़ें
नवग्रह शान्ति पूजा, ग्रह-दोष निवारण और जन्मदिन पर पाठ विशेष लाभकारी है। प्रत्येक ग्रह के अनुसार सम्बन्धित वार को पाठ करने से विशेष फल मिलता है।
स्रोतः — व्यासमहर्षिविरचितम्
Navagraha Stotra
Introduction
The Navagraha Stotra is attributed to Maharṣi Vyāsa. It contains individual verses for each of the nine grahas — Sūrya, Candra, Maṅgala, Budha, Bṛhaspati, Śukra, Śani, Rāhu, and Ketu — which govern all aspects of life according to Jyotiṣa śāstra. Composed in Anuṣṭubh chandas.
॥ Navagraha Stotra ॥
Sūrya (Sun)
japā-kusuma-saṅkāśaṃ kāśyapeyaṃ mahā-dyutim ।
tamo’riṃ sarva-pāpa-ghnaṃ praṇato’smi divākaram ॥ 1 ॥
I bow to Sūrya, the day-maker — radiant as the hibiscus flower, son of Kaśyapa, of great splendour, enemy of darkness, destroyer of all sins.
Candra (Moon)
dadhi-śaṅkha-tuṣārābhaṃ kṣīrodārṇava-sambhavam ।
namāmi śaśinaṃ somaṃ śambhor-mukuṭa-bhūṣaṇam ॥ 2 ॥
I bow to Candra (the Moon) — white as curd, conch, and snow, born from the ocean of milk, the ornament of Śambhu’s crown.
Maṅgala (Mars)
dharaṇī-garbha-sambhūtaṃ vidyut-kānti-samaprabham ।
kumāraṃ śakti-hastaṃ ca maṅgalaṃ praṇamāmy-aham ॥ 3 ॥
I bow to Maṅgala — born from the womb of earth, radiant as lightning, youthful, holding the śakti weapon.
Budha (Mercury)
priyaṅgu-kalikā-śyāmaṃ rūpeṇāpratiman budham ।
saumyaṃ saumya-guṇopetaṃ taṃ budhaṃ praṇamāmy-aham ॥ 4 ॥
I bow to Budha — dark as the priyaṅgu blossom, of matchless beauty, gentle, endowed with gracious qualities.
Bṛhaspati (Jupiter)
devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca guruṃ kāñcana-sannibham ।
buddhi-bhūtaṃ tri-lokeśaṃ taṃ namāmi bṛhaspatim ॥ 5 ॥
I bow to Bṛhaspati — guru of gods and sages, golden in hue, the embodiment of wisdom, lord of the three worlds.
Śukra (Venus)
hima-kunda-mṛṇālābhaṃ daityānāṃ paramaṃ gurum ।
sarva-śāstra-pravaktāraṃ bhārgavaṃ praṇamāmy-aham ॥ 6 ॥
I bow to Śukra (Bhārgava) — white as snow, jasmine, and lotus stalk, supreme guru of the asuras, proclaimer of all sciences.
Śani (Saturn)
nīlāñjana-samābhāsaṃ ravi-putraṃ yamāgrajam ।
chāyā-mārtaṇḍa-sambhūtaṃ taṃ namāmi śanaiścaram ॥ 7 ॥
I bow to Śanaiścara — dark as blue collyrium, son of Sūrya, elder brother of Yama, born of Chāyā and Mārtaṇḍa.
Rāhu
ardha-kāyaṃ mahā-vīryaṃ candrāditya-vimarddanam ।
siṃhikā-garbha-sambhūtaṃ taṃ rāhuṃ praṇamāmy-aham ॥ 8 ॥
I bow to Rāhu — half-bodied, of great power, afflicting the sun and moon, born from the womb of Siṃhikā.
Ketu
palāśa-puṣpa-saṅkāśaṃ tārakā-graha-mastakam ।
raudraṃ raudrātmakaṃ ghoraṃ taṃ ketuṃ praṇamāmy-aham ॥ 9 ॥
I bow to Ketu — red as the palāśa flower, head among the star-planets, fierce, of terrible nature, dreadful.
Phalaśrutiḥ (Results of Recitation)
iti vyāsa-mukhod-gītaṃ yaḥ paṭhet su-samāhitaḥ ।
divā vā yadi vā rātrau vighna-śāntir bhaviṣyati ॥
nara-nārī-nṛpāṇāṃ ca bhaved duḥsvapna-nāśanam ।
aiśvaryam atulaṃ teṣām ārogyaṃ puṣṭi-vardhanam ॥
graha-nakṣatra-jāḥ pīḍāḥ taskara-agni-samudbhavāḥ ।
tāḥ sarvāḥ praśamaṃ yānti vyāso brūte na saṃśayaḥ ॥
Whoever recites this stotram spoken from Vyāsa’s lips, with a composed mind, whether by day or night — obstacles will be pacified, bad dreams destroyed, unmatched prosperity and health will follow, and all afflictions from grahas, nakṣatras, thieves, and fire will be calmed. So declares Vyāsa, without doubt.
Chandas
Anuṣṭubh chandas — 8 syllables per quarter (32 syllables per śloka).
Significance & When to Recite
To be recited daily, ideally at sunrise. For remedying specific graha afflictions shown in the birth chart, the individual graha śloka should be repeated additional times. Recitation on the weekday ruled by the afflicted graha is especially beneficial — e.g., for Śani, recite on Saturday; for Candra, on Monday.
Source — Attributed to Maharṣi Vyāsa