॥ श्रीशिवमहिम्नः स्तोत्रम् ॥
परिचय
शिव महिम्न स्तोत्र गन्धर्व पुष्पदन्त द्वारा रचित भगवान शिव की महिमा का वर्णन करने वाला ४३ श्लोकों का प्रसिद्ध स्तोत्र है। यह शैव परम्परा के सर्वश्रेष्ठ स्तोत्रों में गिना जाता है। छन्द: शिखरिणी। देवता: शिव।
महत्त्व — कब पढ़ें
सोमवार, प्रदोष और महाशिवरात्रि पर पाठ अत्यंत फलदायी है। शिव पूजा और अभिषेक में नित्य प्रयुक्त होता है। भक्तिभाव से पाठ करने पर मोक्ष की प्राप्ति होती है — ऐसा स्तोत्र में स्वयं वर्णित है।
स्रोत — गन्धर्व पुष्पदन्त विरचित
॥ ॐ नमः शिवाय ॥
॥ अथ श्री शिवमहिम्नस्तोत्रम् ॥
(कुछ पाठों में प्रारम्भ में)
ॐ नमः शिवाय ।
आधीनामगधं दिव्यं व्याधीनां मूलकृन्तनम् ।
उपद्रावाणां दलनं महादेवमुपास्महे ॥ १॥
अहं पापी पापक्षपण निपूणाः शङ्कर भवान् ।
अहं भीतो भीताभयवितरणे ते व्यसनिता ।
अहं दीनो दीनोद्धरण विधिसज्जस्त्वदितरत्
न जानेऽहं वक्तुं कुरु सकल शोच्ये मयि कृपाम् ॥ २॥
जनस्त्वदपादाब्जश्रवणमननध्याननिपुणाः
स्वयं ते विस्तीर्णा न खलु करुणा तेषु करणा ।
भवे लीने दीने मयि मननहीने न करुणा
कथं नाथ ख्यातस्त्वमसि करुणागार सागर इति ॥ ३॥
(मुख्य स्तोत्रम्)
महिम्नः पारं ते परमविदुषो यद्यसदृशी
स्तुतिर्ब्रह्मादीनामपि तदवसन्नास्त्वयि गिरः ।
अथाऽवाच्यः सर्वः स्वमतिपरिणामावधि गृणन्
ममाप्येष स्तोत्रे हर निरपवादः परिकरः ॥ १॥
अतीतः पंथानं तव च महिमा वाङ्मनसयोः
अतद्व्यावृत्त्या यं चकितमभिधत्ते श्रुतिरपि ।
स कस्य स्तोतव्यः कतिविधगुणः कस्य विषयः
पदे त्वर्वाचीने पतति न मनः कस्य न वचः ॥ २॥
मधुस्फीता वाचः परमममृतं निर्मितवतः
तव ब्रह्मन् किं वागपि सुरगुरोर्विस्मयपदम् ।
मम त्वेतां वाणीं गुणकथनपुण्येन भवतः
पुनामीत्यर्थेऽस्मिन् पुरमथन बुद्धिर्व्यवसिता ॥ ३॥
तवैश्वर्यं यत्तज्जगदुदयरक्षाप्रलयकृत्
त्रयीवस्तु व्यस्तं तिस्रुषु गुणभिन्नासु तनुषु ।
अभव्यानामस्मिन् वरद रमणीयामरमणीं
विहन्तुं व्याक्रोशीं विदधत इहैके जडधियः ॥ ४॥
किमीहः किंकायः स खलु किमुपायस्त्रिभुवनं
किमाधारो धाता सृजति किमुपादान इति च ।
अतर्क्यैश्वर्ये त्वय्यनवसर दुःस्थो हतधियः
कुतर्कोऽयं कांश्चित् मुखरयति मोहाय जगतः ॥ ५॥
अजन्मानो लोकाः किमवयववन्तोऽपि जगतां
अधिष्ठातारं किं भवविधिरनादृत्य भवति ।
अनीशो वा कुर्याद् भुवनजनने कः परिकरो
यतो मन्दास्त्वां प्रत्यमरवर संशेरत इमे ॥ ६॥
त्रयी साङ्ख्यं योगः पशुपतिमतं वैष्णवमिति
प्रभिन्ने प्रस्थाने परमिदमदः पथ्यमिति च ।
रुचीनां वैचित्र्यादृजुकुटिल नानापथजुषां
नृणामेको गम्यस्त्वमसि पयसामर्णव इव ॥ ७॥
महोक्षः खट्वाङ्गं परशुरजिनं भस्म फणिनः
कपालं चेतीयत्तव वरद तन्त्रोपकरणम् ।
सुरास्तां तामृद्धिं दधति तु भवद्भूप्रणिहितां
न हि स्वात्मारामं विषयमृगतृष्णा भ्रमयति ॥ ८॥
ध्रुवं कश्चित् सर्वं सकलमपरस्त्वध्रुवमिदं
परो ध्रौव्याऽध्रौव्ये जगति गदति व्यस्तविषये ।
समस्तेऽप्येतस्मिन् पुरमथन तैर्विस्मित इव
स्तुवन् जिह्रेमि त्वां न खलु ननु धृष्टा मुखरता ॥ ९॥
तवैश्वर्यं यत्नाद् यदुपरि विरिञ्चिर्हरिरधः
परिच्छेतुं यातावनिलमनलस्कन्धवपुषः ।
ततो भक्तिश्रद्धा-भरगुरु-गृणद्भ्यां गिरिश यत्
स्वयं तस्थे ताभ्यां तव किमनुवृत्तिर्न फलति ॥ १०॥
अयत्नादासाद्य त्रिभुवनमवैरव्यतिकरं
दशास्यो यद्बाहूनभृत-रणकण्डू-परवशान् ।
शिरःपद्मश्रेणी-रचितचरणाम्भोरुह-बलेः
स्थिरायास्त्वद्भक्तेस्त्रिपुरहर विस्फूर्जितमिदम् ॥ ११॥
अमुष्य त्वत्सेवा-समधिगतसारं भुजवनं
बलात् कैलासेऽपि त्वदधिवसतौ विक्रमयतः ।
अलभ्यापातालेऽप्यलसचलितांगुष्ठशिरसि
प्रतिष्ठा त्वय्यासीद् ध्रुवमुपचितो मुह्यति खलः ॥ १२॥
यदृद्धिं सुत्राम्णो वरद परमोच्चैरपि सतीं
अधश्चक्रे बाणः परिजनविधेयत्रिभुवनः ।
न तच्चित्रं तस्मिन् वरिवसितरि त्वच्चरणयोः
न कस्याप्युन्नत्यै भवति शिरसस्त्वय्यवनतिः ॥ १३॥
अकाण्ड-ब्रह्माण्ड-क्षयचकित-देवासुरकृपा
विधेयस्याऽऽसीद् यस्त्रिनयन विषं संहृतवतः ।
स कल्माषः कण्ठे तव न कुरुते न श्रियमहो
विकारोऽपि श्लाघ्यो भुवन-भय- भङ्ग- व्यसनिनः ॥ १४॥
असिद्धार्था नैव क्वचिदपि सदेवासुरनरे
निवर्तन्ते नित्यं जगति जयिनो यस्य विशिखाः ।
स पश्यन्नीश त्वामितरसुरसाधारणमभूत्
स्मरः स्मर्तव्यात्मा न हि वशिषु पथ्यः परिभवः ॥ १५॥
मही पादाघाताद् व्रजति सहसा संशयपदं
पदं विष्णोर्भ्राम्यद् भुज-परिघ-रुग्ण-ग्रह- गणम् ।
मुहुर्द्यौर्दौस्थ्यं यात्यनिभृत-जटा-ताडित-तटा
जगद्रक्षायै त्वं नटसि ननु वामैव विभुता ॥ १६॥
वियद्व्यापी तारा-गण-गुणित-फेनोद्गम-रुचिः
प्रवाहो वारां यः पृषतलघुदृष्टः शिरसि ते ।
जगद्द्वीपाकारं जलधिवलयं तेन कृतमिति
अनेनैवोन्नेयं धृतमहिम दिव्यं तव वपुः ॥ १७॥
रथः क्षोणी यन्ता शतधृतिरगेन्द्रो धनुरथो
रथाङ्गे चन्द्रार्कौ रथ-चरण-पाणिः शर इति ।
दिधक्षोस्ते कोऽयं त्रिपुरतृणमाडम्बर विधिः
विधेयैः क्रीडन्त्यो न खलु परतन्त्राः प्रभुधियः ॥ १८॥
हरिस्ते साहस्रं कमल बलिमाधाय पदयोः
यदेकोने तस्मिन् निजमुदहरन्नेत्रकमलम् ।
गतो भक्त्युद्रेकः परिणतिमसौ चक्रवपुषः
त्रयाणां रक्षायै त्रिपुरहर जागर्ति जगताम् ॥ १९॥
क्रतौ सुप्ते जाग्रत् त्वमसि फलयोगे क्रतुमतां
क्व कर्म प्रध्वस्तं फलति पुरुषाराधनमृते ।
अतस्त्वां सम्प्रेक्ष्य क्रतुषु फलदान-प्रतिभुवं
श्रुतौ श्रद्धां बध्वा दृढपरिकरः कर्मसु जनः ॥ २०॥
क्रियादक्षो दक्षः क्रतुपतिरधीशस्तनुभृतां
ऋषीणामार्त्विज्यं शरणद सदस्याः सुर-गणाः ।
क्रतुभ्रंशस्त्वत्तः क्रतुफल-विधान-व्यसनिनः
ध्रुवं कर्तुं श्रद्धा विधुरमभिचाराय हि मखाः ॥ २१॥
प्रजानाथं नाथ प्रसभमभिकं स्वां दुहितरं
गतं रोहिद् भूतां रिरमयिषुमृष्यस्य वपुषा ।
धनुष्पाणेर्यातं दिवमपि सपत्राकृतममुं
त्रसन्तं तेऽद्यापि त्यजति न मृगव्याधरभसः ॥ २२॥
स्वलावण्याशंसा धृतधनुषमह्नाय तृणवत्
पुरः प्लुष्टं दृष्ट्वा पुरमथन पुष्पायुधमपि ।
यदि स्त्रैणं देवी यमनिरत-देहार्ध-घटनात्
अवैति त्वामद्धा बत वरद मुग्धा युवतयः ॥ २३॥
श्मशानेष्वाक्रीडा स्मरहर पिशाचाः सहचराः
चिता-भस्मालेपः स्रगपि नृकरोटी-परिकरः ।
अमङ्गल्यं शीलं तव भवतु नामैवमखिलं
तथापि स्मर्तॄणां वरद परमं मङ्गलमसि ॥ २४॥
मनः प्रत्यक् चित्ते सविधमविधायात्त-मरुतः
प्रहृष्यद्रोमाणः प्रमद-सलिलोत्सङ्गति-दृशः ।
यदालोक्याह्लादं ह्रद इव निमज्यामृतमये
दधत्यन्तस्तत्त्वं किमपि यमिनस्तत् किल भवान् ॥ २५॥
त्वमर्कस्त्वं सोमस्त्वमसि पवनस्त्वं हुतवहः
त्वमापस्त्वं व्योम त्वमु धरणिरात्मा त्वमिति च ।
परिच्छिन्नामेवं त्वयि परिणता बिभ्रति गिरं
न विद्मस्तत्तत्त्वं वयमिह तु यत् त्वं न भवसि ॥ २६॥
त्रयीं तिस्रो वृत्तीस्त्रिभुवनमथो त्रीनपि सुरान्
अकाराद्यैर्वर्णैस्त्रिभिरभिदधत् तीर्णविकृति ।
तुरीयं ते धाम ध्वनिभिरवरुन्धानमणुभिः
समस्त-व्यस्तं त्वां शरणद गृणात्योमिति पदम् ॥ २७॥
भवः शर्वो रुद्रः पशुपतिरथोग्रः सहमहान्
तथा भीमेशानाविति यदभिधानाष्टकमिदम् ।
अमुष्मिन् प्रत्येकं प्रविचरति देव श्रुतिरपि
प्रियायास्मैधाम्ने प्रणिहित-नमस्योऽस्मि भवते ॥ २८॥
नमो नेदिष्ठाय प्रियदव दविष्ठाय च नमः
नमः क्षोदिष्ठाय स्मरहर महिष्ठाय च नमः ।
नमो वर्षिष्ठाय त्रिनयन यविष्ठाय च नमः
नमः सर्वस्मै ते तदिदमतिसर्वाय च नमः ॥ २९॥
बहुल-रजसे विश्वोत्पत्तौ भवाय नमो नमः
प्रबल-तमसे तत् संहारे हराय नमो नमः ।
जन-सुखकृते सत्त्वोद्रिक्तौ मृडाय नमो नमः
प्रमहसि पदे निस्त्रैगुण्ये शिवाय नमो नमः ॥ ३०॥
(कुछ पाठों में अतिरिक्त)
वपुष्प्रादुर्भावादनुतमितदं जन्मनि पुरा
पुरारे! नैवाहं क्वचिदपि भवन्तं प्रणतवान् ।
नमन्मुक्तः सम्प्रत्यतनुरहमग्रेप्यनतिमान्
महेश! क्षन्तव्यं तदिदमपराधद्वयमपि ॥ ३०॥
कृश-परिणति-चेतः क्लेशवश्यं क्व चेदं
क्व च तव गुण-सीमोल्लङ्घिनी शश्वदृद्धिः ।
इति चकितममन्दीकृत्य मां भक्तिराधाद्
वरद चरणयोस्ते वाक्य-पुष्पोपहारम् ॥ ३१॥
असित-गिरि-समं स्यात् कज्जलं सिन्धु-पात्रे
सुर-तरुवर-शाखा लेखनी पत्रमुर्वी ।
लिखति यदि गृहीत्वा शारदा सर्वकालं
तदपि तव गुणानामीश पारं न याति ॥ ३२॥
असुर-सुर-मुनीन्द्रैरर्चितस्येन्दु-मौलेः
ग्रथित-गुणमहिम्नो निर्गुणस्येश्वरस्य ।
सकल-गण-वरिष्ठः पुष्पदन्ताभिधानः
रुचिरमलघुवृत्तैः स्तोत्रमेतच्चकार ॥ ३३॥
अहरहरनवद्यं धूर्जटेः स्तोत्रमेतत्
पठति परमभक्त्या शुद्ध-चित्तः पुमान् यः ।
स भवति शिवलोके रुद्रतुल्यस्तथाऽत्र
प्रचुरतर-धनायुः पुत्रवान् कीर्तिमांश्च ॥ ३४॥
महेशान्नापरो देवो महिम्नो नापरा स्तुतिः ।
अघोरान्नापरो मन्त्रो नास्ति तत्त्वं गुरोः परम् ॥ ३५॥
दीक्षा दानं तपस्तीर्थं ज्ञानं यागादिकाः क्रियाः ।
महिम्नस्तव पाठस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ ३६॥
कुसुमदशन-नामा सर्व-गन्धर्व-राजः
शशिधरवर-मौलेर्देवदेवस्य दासः ।
स खलु निज-महिम्नो भ्रष्ट एवास्य रोषात्
स्तवनमिदमकार्षीद् दिव्य-दिव्यं महिम्नः ॥ ३७॥
सुरगुरुमभिपूज्य स्वर्ग-मोक्षैक-हेतुं
पठति यदि मनुष्यः प्राञ्जलिर्नान्य-चेताः ।
व्रजति शिव-समीपं किन्नरैः स्तूयमानः
स्तवनमिदममोघं पुष्पदन्तप्रणीतम् ॥ ३८॥
आसमाप्तमिदं स्तोत्रं पुण्यं गन्धर्व-भाषितम् ।
अनौपम्यं मनोहारि सर्वमीश्वरवर्णनम् ॥ ३९॥
इत्येषा वाङ्मयी पूजा श्रीमच्छङ्कर-पादयोः ।
अर्पिता तेन देवेशः प्रीयतां मे सदाशिवः ॥ ४०॥
तव तत्त्वं न जानामि कीदृशोऽसि महेश्वर ।
यादृशोऽसि महादेव तादृशाय नमो नमः ॥ ४१॥
एककालं द्विकालं वा त्रिकालं यः पठेन्नरः ।
सर्वपाप-विनिर्मुक्तः शिव लोके महीयते ॥ ४२॥
श्री पुष्पदन्त-मुख-पङ्कज-निर्गतेन
स्तोत्रेण किल्बिष-हरेण हर-प्रियेण ।
कण्ठस्थितेन पठितेन समाहितेन
सुप्रीणितो भवति भूतपतिर्महेशः ॥ ४३॥
॥ इति श्री पुष्पदन्त विरचितं शिवमहिम्नः स्तोत्रं समाप्तम् ॥
Śrī Śiva-Mahimnaḥ Stotram
Introduction
The Śiva Mahimna Stotram is a celebrated hymn of 43 verses composed by the gandharva Puṣpadanta, describing the supreme glory of Lord Śiva. It is considered one of the finest stotras in the Śaiva tradition. The chandas is Śikharinī. The devatā is Śiva.
Significance & When to Recite
Recitation on Mondays, Pradoṣa, and Mahāśivarātri is especially meritorious. Regularly used in Śiva pūjā and abhiṣeka. The stotra itself declares that devoted recitation leads to liberation.
Source — Gandharva Puṣpadanta
|| oṁ namaḥ śivāya ||
|| atha śrī śiva-mahimna-stotram ||
Introductory verses (found in some recensions)
oṁ namaḥ śivāya |
ādhīnām agadhaṁ divyaṁ vyādhīnām mūla-kṛntanam |
upadravāṇāṁ dalanaṁ mahādevam upāsmahe || 1 ||
ahaṁ pāpī pāpa-kṣapaṇa-nipuṇāḥ śaṅkara bhavān |
ahaṁ bhīto bhītābhaya-vitaraṇe te vyasanitā |
ahaṁ dīno dīnod-dharaṇa-vidhi-sajjas tvad-itaraṭ
na jāne’haṁ vaktuṁ kuru sakala śocye mayi kṛpām || 2 ||
janas tvad-apādābja-śravaṇa-manana-dhyāna-nipuṇāḥ
svayaṁ te vistīrṇā na khalu karuṇā teṣu karaṇā |
bhave līne dīne mayi manana-hīne na karuṇā
kathaṁ nātha khyātas tvam asi karuṇāgāra sāgara iti || 3 ||
(Main Hymn)
mahimnaḥ pāraṁ te paramaviduṣo yad y-asadṛśī
stutir brahmādīnām api tad-avasannās tvayi giraḥ |
athā’vācyāḥ sarvaḥ sva-mati-pariṇāmāvadhi gṛṇan
mamāpy eṣa stotre hara nirapavādaḥ parikaraḥ || 1 ||
atītaḥ panthānaṁ tava ca mahimā vāṅ-manasayoḥ
atad-vyāvṛttyā yaṁ cakitam abhidhatte śrutir api |
sa kasya stotavyaḥ kati-vidha-guṇaḥ kasya viṣayaḥ
pade tv arvācīne patati na manaḥ kasya na vacaḥ || 2 ||
madhu-sphītā vācaḥ paramam amṛtaṁ nirmita-vataḥ
tava brahman kiṁ vāg api sura-guror vismaya-padam |
mama tv etāṁ vāṇīṁ guṇa-kathana-puṇyena bhavataḥ
punāmīty arthe’smin puramathana buddhir vyavasitā || 3 ||
tavaiśvaryaṁ yat taj jagad-udaya-rakṣā-pralaya-kṛt
trayī-vastu vyastaṁ tisṛṣu guṇa-bhinnāsu tanuṣu |
abhavyānām asmin varada ramaṇīyām aramaṇīṁ
vihantuṁ vyākrośīṁ vidadhata ihaike jaḍa-dhiyaḥ || 4 ||
kimīhaḥ kiṅkāyaḥ sa khalu kimupāyas tribhuvanaṁ
kimādhāro dhātā sṛjati kimupādāna iti ca |
atarkyaiśvarya tvayy anavasara duḥstho hata-dhiyaḥ
kutarko’yaṁ kāṁścit mukharayati mohāya jagataḥ || 5 ||
ajanmāno lokāḥ kim-avayava-vanto’pi jagatāṁ
adhiṣṭhātāraṁ kiṁ bhava-vidhir anādṛtya bhavati |
anīśo vā kuryād bhuvana-janane kaḥ parikaro
yato mandās tvāṁ praty amara-vara saṁśerata ime || 6 ||
trayī sāṅkhyaṁ yogaḥ paśupati-mataṁ vaiṣṇavam iti
prabhinne prasthāne param idam adaḥ pathyam iti ca |
rucīnāṁ vaicitryād ṛju-kuṭila nānā-pathajuṣāṁ
nṛṇām eko gamyas tvam asi payasām arṇava iva || 7 ||
mahokṣaḥ khaṭvāṅgaṁ paraśur ajinaṁ bhasma phaṇinaḥ
kapālaṁ cetīyat tava varada tantropakaraṇam |
surās tāṁ tāṁ ṛddhiṁ dadhati tu bhavad-bhrū-praṇihitāṁ
na hi svātmārāmaṁ viṣaya-mṛga-tṛṣṇā bhramayati || 8 ||
dhruvaṁ kaścit sarvaṁ sakalam aparas tv adhruvam idaṁ
paro dhrauvyā’dhrauvye jagati gadati vyasta-viṣaye |
samaste’py etasmin puramathana tair vismita iva
stuvan jihremi tvāṁ na khalu nanu dhṛṣṭā mukharatā || 9 ||
tavaiśvaryaṁ yatnād yad upari viriñcir harir adhaḥ
paricchetuṁ yātāv anilam anala-skandha-vapuṣaḥ |
tato bhakti-śraddhā-bhara-guru-gṛṇad-bhyāṁ giriśa yat
svayaṁ tasthe tābhyāṁ tava kim-anuvṛttir na phalati || 10 ||
ayatnād āsādya tribhuvanam avaira-vyatikaraṁ
daśāsyo yad bāhūn abhṛta raṇa-kaṇḍū-paravaśān |
śiraḥ-padma-śreṇī-racita-caraṇāmbhoruha-baleḥ
sthirāyās tvad-bhakter tripurahara visphūrjitam idam || 11 ||
amuṣya tvat-sevā-samadhigata-sāraṁ bhujavanaṁ
balāt kailāse’pi tvad-adhivasatau vikramayataḥ |
alabhyāpātāle’py alasa-calitāṅguṣṭha-śirasi
pratiṣṭhā tvayy āsīd dhruvam upacito muhyati khalaḥ || 12 ||
yadṛddhiṁ sutrāmṇo varada paramoccair api satīṁ
adhaś cakre bāṇaḥ parijana-vidheya-tribhuvanaḥ |
na tac citraṁ tasmin varivasitari tvac-caraṇayoḥ
na kasyāpy unnatyai bhavati śirasas tvayy avanatiḥ || 13 ||
akāṇḍa-brahmāṇḍa-kṣaya-cakita-devāsura-kṛpā
vidheyasyā’sīd yas tri-nayana viṣaṁ saṁhṛta-vataḥ |
sa kalmāṣaḥ kaṇṭhe tava na kurute na śriyam aho
vikāro’pi ślāghyo bhuvana-bhaya-bhaṅga-vyasaninaḥ || 14 ||
asiddhārthā naiva kvacid api sa-devāsura-nare
nivartante nityaṁ jagati jayino yasya viśikhāḥ |
sa paśyann īśa tvām itara-sura-sādhāraṇam abhūt
smaraḥ smartavyātmā na hi vaśiṣu pathyaḥ paribhavaḥ || 15 ||
mahī pādāghātād vrajati sahasā saṁśaya-padaṁ
padaṁ viṣṇor bhrām yad bhuja-parigha-rugṇa-graha-gaṇam |
muhur dyaur dausthyaṁ yāty anibhṛta-jaṭā-tāḍita-taṭā
jagad-rakṣāyai tvaṁ naṭasi nanu vāmaiva vibhutā || 16 ||
viyad-vyāpī tārā-gaṇa-guṇita-phenodgama-ruciḥ
pravāho vārāṁ yaḥ pṛṣata-laghu-dṛṣṭaḥ śirasi te |
jagad-dvīpākāraṁ jaladhi-valayaṁ tena kṛtam iti
anenaivonneyaṁ dhṛta-mahima divyaṁ tava vapuḥ || 17 ||
rathaḥ kṣoṇī yantā śata-dhṛtir agendro dhanur atho
rathāṅge candrārkau ratha-caraṇa-pāṇiḥ śara iti |
didhakṣos te ko’yaṁ tripura-tṛṇam āḍambara-vidhiḥ
vidheyaiḥ krīḍantyo na khalu paratantrāḥ prabhu-dhiyaḥ || 18 ||
haris te sāhasraṁ kamala-balim ādhāya padayoḥ
yad ekone tasmin nijam udaharan netra-kamalam |
gato bhakty-udrekaḥ pariṇatim asau cakra-vapuṣaḥ
trayāṇāṁ rakṣāyai tripurahara jāgarti jagatām || 19 ||
kratau supte jāgrat tvam asi phala-yoge kratu-matāṁ
kva karma pradhvastaṁ phalati puruṣārādhana-mṛte |
atas tvāṁ samprekṣya kratuṣu phala-dāna-pratibhuvaṁ
śrutau śraddhāṁ baddhvā dṛḍha-parikaraḥ karmasu janaḥ || 20 ||
kriyā-dakṣo dakṣaḥ kratu-patir adhīśas tanu-bhṛtāṁ
ṛṣīṇām ārtvijyaṁ śaraṇada sadasyāḥ sura-gaṇāḥ |
kratu-bhraṁśas tvattaḥ kratu-phala-vidhāna-vyasaninaḥ
dhruvaṁ kartuṁ śraddhā vidhuram abhicārāya hi makhāḥ || 21 ||
prajānāthaṁ nātha prasabham abhikaṁ svāṁ duhitaraṁ
gataṁ rohid-bhūtāṁ rirayīṣum ṛṣyasya vapuṣā |
dhanuṣ-pāṇer yātaṁ divam api sa-patrākṛtam amuṁ
trasantaṁ te’dyāpi tyajati na mṛga-vyādha-rabhasaḥ || 22 ||
sva-lāvaṇyāśaṁsā dhṛta-dhanuṣam ahnāya tṛṇavat
puraḥ pluṣṭaṁ dṛṣṭvā puramathana puṣpāyudham api |
yadi straiṇaṁ devī yama-nirata-dehārdha-ghaṭanāt
avaiti tvām addhā bata varada mugdhā yuvatayaḥ || 23 ||
śmaśāneṣv ākrīḍā smarahara piśācāḥ sahacarāḥ
citā-bhasmālepaḥ srag api nṛ-karoṭī-parikaraḥ |
amaṅgalyaṁ śīlaṁ tava bhavatu nāmaivam akhilaṁ
tathāpi smartṝṇāṁ varada paramaṁ maṅgalam asi || 24 ||
manaḥ pratyak citte savidham avidhāyātta-marutaḥ
prahṛṣyad-romāṇaḥ pramada-salilot-saṅgati-dṛśaḥ |
yad ālokyāhlādaṁ hrada iva nimajyāmṛtamaye
dadhaty antaḥ tattvaṁ kim api yaminas tat kila bhavān || 25 ||
tvam arkas tvaṁ somas tvam asi pavan as tvaṁ hutavahaḥ
tvam āpas tvaṁ vyoma tvam u dharaṇir ātmā tvam iti ca |
paricchinnām evaṁ tvayi pariṇatā bibharti giraṁ
na vidmas tat tattvaṁ vayam iha tu yat tvaṁ na bhavasi || 26 ||
trayīṁ tisro vṛttīs tribhuvanam atho trīn api surān
akārādyair varṇais tribhir abhidadhat tīrṇa-vikṛti |
turīyaṁ te dhāma dhvanibhir avarundhānam aṇubhiḥ
samasta-vyastaṁ tvāṁ śaraṇada gṛṇāty oṁ iti padam || 27 ||
bhavaḥ śarvo rudraḥ paśupatir athogro sahamahān
tathā bhīmeśānāv iti yad abhidhānāṣṭakam idam |
amuṣmin pratyekaṁ pravicarati deva śrutir api
priyāyāsmai dhāmne praṇihita-namasyo’smi bhavate || 28 ||
namo nediṣṭhāya priyadava daviṣṭhāya ca namaḥ
namaḥ kṣodiṣṭhāya smarahara mahiṣṭhāya ca namaḥ |
namo varṣiṣṭhāya tri-nayana yaviṣṭhāya ca namaḥ
namaḥ sarvasmai te tad idam ati-sarvāya ca namaḥ || 29 ||
bahula-rajase viśvotpattau bhavāya namo namaḥ
prabala-tamase tat saṁhāre harāya namo namaḥ |
jana-sukha-kṛte sattvodriktau mṛḍāya namo namaḥ
pramahasi pade nistrai-guṇye śivāya namo namaḥ || 30 ||
(kecit pāṭheṣu atiriktaḥ)
vapuṣ-prādurbhāvād anutamitadaṁ janmani purā
purāre! naivāhaṁ kvacid api bhavantaṁ praṇatavān |
namanmuktaḥ sampraty atanur aham agrepy anatimān
maheśa! kṣantavyaṁ tad idam aparādha-dvayam api || 30 ||
kṛśa-pariṇati-cetaḥ kleśavaśyaṁ kva cedaṁ
kva ca tava guṇa-sīmol-laṅghinī śaśvad-ṛddhiḥ |
iti cakitam amandīkṛtya māṁ bhaktir ādhād
varada caraṇayos te vākya-puṣpopahāram || 31 ||
asita-giri-samaṁ syāt kajjalaṁ sindhu-pātre
sura-taru-vara-śākhā lekhanī patram urvī |
likhati yadi gṛhītvā śāradā sarva-kālaṁ
tad api tava guṇānām īśa pāraṁ na yāti || 32 ||
asura-sura-munīndrair arcitasye ndu-mauleḥ
grathita-guṇa-mahimno nirguṇasyeśvarasya |
sakala-gaṇa-variṣṭhaḥ puṣpadantābhidhānaḥ
ruciram alaghu-vṛttaiḥ stotram etac cakāra || 33 ||
ahar ahara navadyaṁ dhūrjaṭeḥ stotram etat
paṭhati parama-bhaktyā śuddha-cittaḥ pumān yaḥ |
sa bhavati śiva-loke rudra-tulyas tathā’tra
pracuratara-dhanāyuḥ putravān kīrtimāṁś ca || 34 ||
maheśān nāparo devo mahimno nāparā stutiḥ |
aghorān nāparo mantro nāsti tattvaṁ guroḥ param || 35 ||
dīkṣā dānaṁ tapastīrthaṁ jñānaṁ yāgādikāḥ kriyāḥ |
mahimnas tava pāṭhasya kalāṁ nārhanti ṣoḍaśīm || 36 ||
kusuma-daśana-nāmā sarva-gandharva-rājaḥ
śaśidhara-vara-mauler deva-devasya dāsaḥ |
sa khalu nija-mahimno bhraṣṭa evāsya roṣāt
stavanam idam akārṣīd divya-divyaṁ mahimnaḥ || 37 ||
sura-gurum abhipūjya svarga-mokṣaika-hetuṁ
paṭhati yadi manuṣyaḥ prāñjalir nānya-cetāḥ |
vrajati śiva-samīpaṁ kinnaraiḥ stūyamānaḥ
stavanam idam amoghaṁ puṣpadanta-praṇītam || 38 ||
āsamāptam idaṁ stotraṁ puṇyaṁ gandharva-bhāṣitam |
anaupamyaṁ manohāri sarvam īśvara-varṇanam || 39 ||
ity eṣā vāṅmayī pūjā śrīmac-chaṅkara-pādayoḥ |
arpitā tena deveśaḥ prīyatāṁ me sadāśivaḥ || 40 ||
tava tattvaṁ na jānāmi kīdṛśo’si maheśvara |
yādṛśo’si mahādeva tādṛśāya namo namaḥ || 41 ||
eka-kālaṁ dvi-kālaṁ vā tri-kālaṁ yaḥ paṭhen naraḥ |
sarva-pāpa-vinirmuktaḥ śiva-loke mahīyate || 42 ||
śrī puṣpadanta-mukha-paṅkaja-nirgatena
stotreṇa kilbiṣa-hareṇa hara-priyeṇa |
kaṇṭha-sthitena paṭhitena samāhitena
suprīṇito bhavati bhūta-patir maheśaḥ || 43 ||
|| iti śrī puṣpadanta-viracitaṁ śiva-mahimnaḥ stotraṁ samāptam ||