श्री विष्णु सहस्रनाम स्तोत्रम्
परिचय
श्री विष्णु सहस्रनाम महाभारत के अनुशासन पर्व में भीष्म पितामह द्वारा युधिष्ठिर को उपदिष्ट भगवान विष्णु के एक हज़ार नामों का संग्रह है। ऋषि: वेद व्यास। छन्द: अनुष्टुभ्। देवता: विष्णु (परब्रह्म)। यह वैष्णव परम्परा का सर्वप्रमुख स्तोत्र है।
महत्त्व — कब पढ़ें
एकादशी, पूर्णिमा और वैकुण्ठ एकादशी पर पाठ अत्यंत फलदायी है। प्रतिदिन पाठ से मोक्ष, धन, स्वास्थ्य और शत्रु-नाश की प्राप्ति होती है। श्रवण नक्षत्र और गुरुवार को पाठ विशेष शुभ माना जाता है।
स्रोत — महाभारत, अनुशासन पर्व; वेद व्यास विरचित
ॐ
श्रीपरमात्मने नमः ।
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥
ॐ अथ सकलसौभाग्यदायकं श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् ।
हरिः ॐ ॥
शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ।
प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥ १॥
यस्य द्विरदवक्त्राद्याः पारिषद्याः परः शतम् ।
विघ्नं निघ्नन्ति सततं विष्वक्सेनं तमाश्रये ॥ २॥
पूर्वपीठिका
व्यासं वसिष्ठनप्तारं शक्तेः पौत्रमकल्मषम् ।
पराशरात्मजं वन्दे शुकतातं तपोनिधिम् ॥ ३॥
व्यासाय विष्णुरूपाय व्यासरूपाय विष्णवे ।
नमो वै ब्रह्मनिधये वासिष्ठाय नमो नमः ॥ ४॥
अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने ।
सदैकरूपरूपाय विष्णवे सर्वजिष्णवे ॥ ५॥
यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात् ।
विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ६॥
श्रीवैशम्पायन उवाच —
श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वशः ।
युधिष्ठिरः शान्तनवं पुनरेवाभ्यभाषत ॥ ७॥
युधिष्ठिर उवाच —
किमेकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम् ।
स्तुवन्तः कं कमर्चन्तः प्राप्नुयुर्मानवाः शुभम् ॥ ८॥
को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः ।
किं जपन्मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात् ॥ ९॥
भीष्म उवाच —
जगत्प्रभुं देवदेवमनन्तं पुरुषोत्तमम् ।
स्तुवन् नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः ॥ १०॥
तमेव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरुषमव्ययम् ।
ध्यायन् स्तुवन् नमस्यंश्च यजमानस्तमेव च ॥ ११॥
अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् ।
लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥ १२॥
ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् ।
लोकनाथं महद्भूतं सर्वभूतभवोद्भवम् ॥ १३॥
एष मे सर्वधर्माणां धर्मोऽधिकतमो मतः ।
यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ॥ १४॥
परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः ।
परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम् ॥ १५॥
पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
दैवतं दैवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता ॥ १६॥
यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादियुगागमे ।
यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनरेव युगक्षये ॥ १७॥
तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते ।
विष्णोर्नामसहस्रं मे शृणु पापभयापहम् ॥ १८॥
यानि नामानि गौणानि विख्यातानि महात्मनः ।
ऋषिभिः परिगीतानि तानि वक्ष्यामि भूतये ॥ १९॥
ऋषिर्नाम्नां सहस्रस्य वेदव्यासो महामुनिः ।
छन्दोऽनुष्टुप् तथा देवो भगवान् देवकीसुतः ॥ २०॥
अमृतांशूद्भवो बीजं शक्तिर्देवकीनन्दनः ।
त्रिसामा हृदयं तस्य शान्त्यर्थे विनियोज्यते ॥ २१॥
विष्णुं जिष्णुं महाविष्णुं प्रभविष्णुं महेश्वरम् ।
अनेकरूपदैत्यान्तं नमामि पुरुषोत्तमम् ॥ २२॥
पूर्वन्यासः
श्रीवेदव्यास उवाच —
ॐ अस्य श्रीविष्णोर्दिव्यसहस्रनामस्तोत्रमहामन्त्रस्य ।
श्रीवेदव्यासो भगवान् ऋषिः ।
अनुष्टुप् छन्दः ।
श्रीमहाविष्णुः परमात्मा श्रीमन्नारायणो देवता ।
अमृतांशूद्भवो भानुरिति बीजम् ।
देवकीनन्दनः स्रष्टेति शक्तिः ।
उद्भवः क्षोभणो देव इति परमो मन्त्रः ।
शङ्खभृन्नन्दकी चक्रीति कीलकम् ।
शार्ङ्गधन्वा गदाधर इत्यस्त्रम् ।
रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इति नेत्रम् ।
त्रिसामा सामगः सामेति कवचम् ।
आनन्दं परब्रह्मेति योनिः ।
ऋतुः सुदर्शनः काल इति दिग्बन्धः ।
श्रीविश्वरूप इति ध्यानम् ।
श्रीमहाविष्णुप्रीत्यर्थे सहस्रनामस्तोत्रपाठे विनियोगः ॥
ऋष्यादिन्यासः
ॐ शिरसि वेदव्यासर्षये नमः ।
मुखे अनुष्टुप्छन्दसे नमः ।
हृदि श्रीकृष्णपरमात्मदेवतायै नमः ।
गुह्ये अमृतांशूद्भवो भानुरिति बीजाय नमः ।
पादयोर्देवकीनन्दनः स्रष्टेति शक्तये नमः ।
सर्वाङ्गे शङ्खभृन्नन्दकी चक्रीति कीलकाय नमः ।
करसम्पूटे मम श्रीकृष्णप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ॥
इति ऋष्यादिन्यासः ॥
करन्यासः
ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कार इत्यङ्गुष्ठाभ्यां नमः ।
अमृतांशूद्भवो भानुरिति तर्जनीभ्यां नमः ।
ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद्ब्रह्मेति मध्यमाभ्यां नमः ।
सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्य इत्यनामिकाभ्यां नमः ।
निमिषोऽनिमिषः स्रग्वीति कनिष्ठिकाभ्यां नमः ।
रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इति करतलकरपृष्ठाभ्यां नमः ।
इति करन्यासः ॥
षडङ्गन्यासः
ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कार इति हृदयाय नमः ।
अमृतांशूद्भवो भानुरिति शिरसे स्वाहा ।
ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद्ब्रह्मेति शिखायै वषट् ।
सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्य इति कवचाय हुम् ।
निमिषोऽनिमिषः स्रग्वीति नेत्रत्रयाय वौषट् ।
रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इत्यस्त्राय फट् ।
सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्म इति ज्ञानाय हृदयाय नमः ।
सहस्रमूर्धा विश्वात्मेति ऐश्वर्याय शिरसे स्वाहा ।
सहस्रार्चिः सप्तजिह्वेति शक्त्यै शिखायै वषट् ।
त्रिसामा सामगः सामेति बलाय कवचाय हुम् ।
रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इति तेजसे नेत्रत्रयाय वौषट् ।
शार्ङ्गधन्वा गदाधर इति वीर्याय अस्त्राय फट् ।
ऋतुः सुदर्शनः काल इति भूर्भुवःसुवरोमिति दिग्बन्धः ॥
इति षडङ्गन्यासः ॥
श्रीकृष्णप्रीत्यर्थे विष्णोर्दिव्यसहस्रनामजपमहं
करिष्ये इति सङ्कल्पः ॥
अथ ध्यानम् ।
क्षीरोदन्वत्प्रदेशे शुचिमणिविलसत्सैकते मौक्तिकानां
मालाकॢप्तासनस्थः स्फटिकमणिनिभैर्मौक्तिकैर्मण्डिताङ्गः ।
शुभ्रैरभ्रैरदभ्रैरुपरिविरचितैर्मुक्तपीयूषवर्षै-
रानन्दी नः पुनीयादरिनलिनगदाशङ्खपाणिर्मुकुन्दः ॥ १॥
भूः पादौ यस्य नाभिर्वियदसुरनिलश्चन्द्रसूर्यौ च नेत्रे
कर्णावाशाः शिरो द्यौर्मुखमपि दहनो यस्य वास्तेयमब्धिः ।
अन्तःस्थं यस्य विश्वं सुरनरखगगोभोगिगन्धर्वदैत्यैः
चित्रं रंरम्यते तं त्रिभुवनवपुषं विष्णुमीशं नमामि ॥ २॥
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ॥
ॐ शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं
विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् ।
लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं
वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥ ३॥
मेघश्यामं पीतकौशेयवासं
श्रीवत्साङ्कं कौस्तुभोद्भासिताङ्गम् ।
पुण्योपेतं पुण्डरीकायताक्षं
विष्णुं वन्दे सर्वलोकैकनाथम् ॥ ४॥
नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते ।
अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ५॥
सशङ्खचक्रं सकिरीटकुण्डलं
सपीतवस्त्रं सरसीरुहेक्षणम् ।
सहारवक्षःस्थलकौस्तुभश्रियं
नमामि विष्णुं शिरसा चतुर्भुजम् ॥ ६॥
छायायां पारिजातस्य हेमसिंहासनोपरि ।
आसीनमम्बुदश्याममायताक्षमलंकृतम् ।
चन्द्राननं चतुर्बाहुं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् ।
रुक्मिणीसत्यभामाभ्यां सहितं कृष्णमाश्रये ॥ ७॥
पञ्चपूजा
लं – पृथिव्यात्मने गन्धं समर्पयामि ।
हं – आकाशात्मने पुष्पैः पूजयामि ।
यं – वाय्वात्मने धूपमाघ्रापयामि ।
रं – अग्न्यात्मने दीपं दर्शयामि ।
वं – अमृतात्मने नैवेद्यं निवेदयामि ।
सं – सर्वात्मने सर्वोपचारपूजानमस्कारान् समर्पयामि ॥
हरिः ॐ ।
ॐ विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः ।
भूतकृद्भूतभृद्भावो भूतात्मा भूतभावनः ॥ १॥
पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः ।
अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च ॥ २॥
योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः ।
नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः ॥ ३॥
सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः ।
सम्भवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः ॥ ४॥
स्वयम्भूः शम्भुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः ।
अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः ॥ ५॥
अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः ।
विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥ ६॥
अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः ।
प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ ७॥
ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः ।
हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः ॥ ८॥
ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः ।
अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान् ॥ ९॥
सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः ।
अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥ १०॥
अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः ।
वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः ॥ ११॥
वसुर्वसुमनाः सत्यः समात्माऽसम्मितः समः ।
अमोघः पुण्डरीकाक्षो वृषकर्मा वृषाकृतिः ॥ १२॥
रुद्रो बहुशिरा बभ्रुर्विश्वयोनिः शुचिश्रवाः ।
अमृतः शाश्वतस्थाणुर्वरारोहो महातपाः ॥ १३॥
सर्वगः सर्वविद्भानुर्विष्वक्सेनो जनार्दनः ।
वेदो वेदविदव्यङ्गो वेदाङ्गो वेदवित् कविः ॥ १४॥
लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो धर्माध्यक्षः कृताकृतः ।
चतुरात्मा चतुर्व्यूहश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्भुजः ॥ १५॥
भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता सहिष्णुर्जगदादिजः ।
अनघो विजयो जेता विश्वयोनिः पुनर्वसुः ॥ १६॥
उपेन्द्रो वामनः प्रांशुरमोघः शुचिरूर्जितः ।
अतीन्द्रः सङ्ग्रहः सर्गो धृतात्मा नियमो यमः ॥ १७॥
वेद्यो वैद्यः सदायोगी वीरहा माधवो मधुः ।
अतीन्द्रियो महामायो महोत्साहो महाबलः ॥ १८॥
महाबुद्धिर्महावीर्यो महाशक्तिर्महाद्युतिः ।
अनिर्देश्यवपुः श्रीमानमेयात्मा महाद्रिधृक् ॥ १९॥
महेष्वासो महीभर्ता श्रीनिवासः सतां गतिः ।
अनिरुद्धः सुरानन्दो गोविन्दो गोविदां पतिः ॥ २०॥
मरीचिर्दमनो हंसः सुपर्णो भुजगोत्तमः ।
हिरण्यनाभः सुतपाः पद्मनाभः प्रजापतिः ॥ २१॥
अमृत्युः सर्वदृक् सिंहः सन्धाता सन्धिमान् स्थिरः ।
अजो दुर्मर्षणः शास्ता विश्रुतात्मा सुरारिहा ॥ २२॥
गुरुर्गुरुतमो धाम सत्यः सत्यपराक्रमः ।
निमिषोऽनिमिषः स्रग्वी वाचस्पतिरुदारधीः ॥ २३॥
अग्रणीर्ग्रामणीः श्रीमान् न्यायो नेता समीरणः ।
सहस्रमूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् ॥ २४॥
आवर्तनो निवृत्तात्मा संवृतः सम्प्रमर्दनः ।
अहः संवर्तको वह्निरनिलो धरणीधरः ॥ २५॥
सुप्रसादः प्रसन्नात्मा विश्वधृग्विश्वभुग्विभुः ।
सत्कर्ता सत्कृतः साधुर्जह्नुर्नारायणो नरः ॥ २६॥
असङ्ख्येयोऽप्रमेयात्मा विशिष्टः शिष्टकृच्छुचिः ।
सिद्धार्थः सिद्धसङ्कल्पः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः ॥ २७॥
वृषाही वृषभो विष्णुर्वृषपर्वा वृषोदरः ।
वर्धनो वर्धमानश्च विविक्तः श्रुतिसागरः ॥ २८॥
सुभुजो दुर्धरो वाग्मी महेन्द्रो वसुदो वसुः ।
नैकरूपो बृहद्रूपः शिपिविष्टः प्रकाशनः ॥ २९॥
ओजस्तेजोद्युतिधरः प्रकाशात्मा प्रतापनः ।
ऋद्धः स्पष्टाक्षरो मन्त्रश्चन्द्रांशुर्भास्करद्युतिः ॥ ३०॥
अमृतांशूद्भवो भानुः शशबिन्दुः सुरेश्वरः ।
औषधं जगतः सेतुः सत्यधर्मपराक्रमः ॥ ३१॥
भूतभव्यभवन्नाथः पवनः पावनोऽनलः ।
कामहा कामकृत्कान्तः कामः कामप्रदः प्रभुः ॥ ३२॥
युगादिकृद्युगावर्तो नैकमायो महाशनः ।
अदृश्यो व्यक्तरूपश्च सहस्रजिदनन्तजित् ॥ ३३॥
इष्टोऽविशिष्टः शिष्टेष्टः शिखण्डी नहुषो वृषः ।
क्रोधहा क्रोधकृत्कर्ता विश्वबाहुर्महीधरः ॥ ३४॥
अच्युतः प्रथितः प्राणः प्राणदो वासवानुजः ।
अपांनिधिरधिष्ठानमप्रमत्तः प्रतिष्ठितः ॥ ३५॥
स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्यो वरदो वायुवाहनः ।
वासुदेवो बृहद्भानुरादिदेवः पुरन्दरः ॥ ३६॥
अशोकस्तारणस्तारः शूरः शौरिर्जनेश्वरः ।
अनुकूलः शतावर्तः पद्मी पद्मनिभेक्षणः ॥ ३७॥
पद्मनाभोऽरविन्दाक्षः पद्मगर्भः शरीरभृत् ।
महर्द्धिरृद्धो वृद्धात्मा महाक्षो गरुडध्वजः ॥ ३८॥
अतुलः शरभो भीमः समयज्ञो हविर्हरिः ।
सर्वलक्षणलक्षण्यो लक्ष्मीवान् समितिञ्जयः ॥ ३९॥
विक्षरो रोहितो मार्गो हेतुर्दामोदरः सहः ।
महीधरो महाभागो वेगवानमिताशनः ॥ ४०॥
उद्भवः क्षोभणो देवः श्रीगर्भः परमेश्वरः ।
करणं कारणं कर्ता विकर्ता गहनो गुहः ॥ ४१॥
व्यवसायो व्यवस्थानः संस्थानः स्थानदो ध्रुवः ।
परर्द्धिः परमस्पष्टस्तुष्टः पुष्टः शुभेक्षणः ॥ ४२॥
रामो विरामो विरजो मार्गो नेयो नयोऽनयः ।
वीरः शक्तिमतां श्रेष्ठो धर्मो धर्मविदुत्तमः ॥ ४३॥
वैकुण्ठः पुरुषः प्राणः प्राणदः प्रणवः पृथुः ।
हिरण्यगर्भः शत्रुघ्नो व्याप्तो वायुरधोक्षजः ॥ ४४॥
ऋतुः सुदर्शनः कालः परमेष्ठी परिग्रहः ।
उग्रः संवत्सरो दक्षो विश्रामो विश्वदक्षिणः ॥ ४५॥
विस्तारः स्थावरस्थाणुः प्रमाणं बीजमव्ययम् ।
अर्थोऽनर्थो महाकोशो महाभोगो महाधनः ॥ ४६॥
अनिर्विण्णः स्थविष्ठोऽभूर्धर्मयूपो महामखः ।
नक्षत्रनेमिर्नक्षत्री क्षमः क्षामः समीहनः ॥ ४७॥
यज्ञ इज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सतां गतिः ।
सर्वदर्शी विमुक्तात्मा सर्वज्ञो ज्ञानमुत्तमम् ॥ ४८॥
सुव्रतः सुमुखः सूक्ष्मः सुघोषः सुखदः सुहृत् ।
मनोहरो जितक्रोधो वीरबाहुर्विदारणः ॥ ४९॥
स्वापनः स्ववशो व्यापी नैकात्मा नैककर्मकृत् ।
वत्सरो वत्सलो वत्सी रत्नगर्भो धनेश्वरः ॥ ५०॥
धर्मगुब्धर्मकृद्धर्मी सदसत्क्षरमक्षरम् ।
अविज्ञाता सहस्रांशुर्विधाता कृतलक्षणः ॥ ५१॥
गभस्तिनेमिः सत्त्वस्थः सिंहो भूतमहेश्वरः ।
आदिदेवो महादेवो देवेशो देवभृद्गुरुः ॥ ५२॥
उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः ।
शरीरभूतभृद्भोक्ता कपीन्द्रो भूरिदक्षिणः ॥ ५३॥
सोमपोऽमृतपः सोमः पुरुजित्पुरुसत्तमः ।
विनयो जयः सत्यसन्धो दाशार्हः सात्वताम्पतिः ॥ ५४॥
जीवो विनयिता साक्षी मुकुन्दोऽमितविक्रमः ।
अम्भोनिधिरनन्तात्मा महोदधिशयोऽन्तकः ॥ ५५॥
अजो महार्हः स्वाभाव्यो जितामित्रः प्रमोदनः ।
आनन्दो नन्दनो नन्दः सत्यधर्मा त्रिविक्रमः ॥ ५६॥
महर्षिः कपिलाचार्यः कृतज्ञो मेदिनीपतिः ।
त्रिपदस्त्रिदशाध्यक्षो महाशृङ्गः कृतान्तकृत् ॥ ५७॥
महावराहो गोविन्दः सुषेणः कनकाङ्गदी ।
गुह्यो गभीरो गहनो गुप्तश्चक्रगदाधरः ॥ ५८॥
वेधाः स्वाङ्गोऽजितः कृष्णो दृढः सङ्कर्षणोऽच्युतः ।
वरुणो वारुणो वृक्षः पुष्कराक्षो महामनाः ॥ ५९॥
भगवान् भगहाऽऽनन्दी वनमाली हलायुधः ।
आदित्यो ज्योतिरादित्यः सहिष्णुर्गतिसत्तमः ॥ ६०॥
सुधन्वा खण्डपरशुर्दारुणो द्रविणप्रदः ।
दिवस्पृक् सर्वदृग्व्यासो वाचस्पतिरयोनिजः ॥ ६१॥
त्रिसामा सामगः साम निर्वाणं भेषजं भिषक् ।
संन्यासकृच्छमः शान्तो निष्ठा शान्तिः परायणम् ॥ ६२॥
शुभाङ्गः शान्तिदः स्रष्टा कुमुदः कुवलेशयः ।
गोहितो गोपतिर्गोप्ता वृषभाक्षो वृषप्रियः ॥ ६३॥
अनिवर्ती निवृत्तात्मा सङ्क्षेप्ता क्षेमकृच्छिवः ।
श्रीवत्सवक्षाः श्रीवासः श्रीपतिः श्रीमतांवरः ॥ ६४॥
श्रीदः श्रीशः श्रीनिवासः श्रीनिधिः श्रीविभावनः ।
श्रीधरः श्रीकरः श्रेयः श्रीमाँल्लोकत्रयाश्रयः ॥ ६५॥
स्वक्षः स्वङ्गः शतानन्दो नन्दिर्ज्योतिर्गणेश्वरः ।
विजितात्माऽविधेयात्मा सत्कीर्तिश्छिन्नसंशयः ॥ ६६॥
उदीर्णः सर्वतश्चक्षुरनीशः शाश्वतस्थिरः ।
भूशयो भूषणो भूतिर्विशोकः शोकनाशनः ॥ ६७॥
अर्चिष्मानर्चितः कुम्भो विशुद्धात्मा विशोधनः ।
अनिरुद्धोऽप्रतिरथः प्रद्युम्नोऽमितविक्रमः ॥ ६८॥
कालनेमिनिहा वीरः शौरिः शूरजनेश्वरः ।
त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः केशवः केशिहा हरिः ॥ ६९॥
कामदेवः कामपालः कामी कान्तः कृतागमः ।
अनिर्देश्यवपुर्विष्णुर्वीरोऽनन्तो धनञ्जयः ॥ ७०॥
ब्रह्मण्यो ब्रह्मकृद् ब्रह्मा ब्रह्म ब्रह्मविवर्धनः ।
ब्रह्मविद् ब्राह्मणो ब्रह्मी ब्रह्मज्ञो ब्राह्मणप्रियः ॥ ७१॥
महाक्रमो महाकर्मा महातेजा महोरगः ।
महाक्रतुर्महायज्वा महायज्ञो महाहविः ॥ ७२॥
स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोत्रं स्तुतिः स्तोता रणप्रियः ।
पूर्णः पूरयिता पुण्यः पुण्यकीर्तिरनामयः ॥ ७३॥
मनोजवस्तीर्थकरो वसुरेता वसुप्रदः ।
वसुप्रदो वासुदेवो वसुर्वसुमना हविः ॥ ७४॥
सद्गतिः सत्कृतिः सत्ता सद्भूतिः सत्परायणः ।
शूरसेनो यदुश्रेष्ठः सन्निवासः सुयामुनः ॥ ७५॥
भूतावासो वासुदेवः सर्वासुनिलयोऽनलः ।
दर्पहा दर्पदो दृप्तो दुर्धरोऽथापराजितः ॥ ७६॥
विश्वमूर्तिर्महामूर्तिर्दीप्तमूर्तिरमूर्तिमान् ।
अनेकमूर्तिरव्यक्तः शतमूर्तिः शताननः ॥ ७७॥
एको नैकः सवः कः किं यत् तत्पदमनुत्तमम् ।
लोकबन्धुर्लोकनाथो माधवो भक्तवत्सलः ॥ ७८॥
सुवर्णवर्णो हेमाङ्गो वराङ्गश्चन्दनाङ्गदी ।
वीरहा विषमः शून्यो घृताशीरचलश्चलः ॥ ७९॥
अमानी मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् ।
सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः ॥ ८०॥
तेजोवृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतां वरः ।
प्रग्रहो निग्रहो व्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः ॥ ८१॥
चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः ।
चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात् ॥ ८२॥
समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः ।
दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा ॥ ८३॥
शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः ।
इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः ॥ ८४॥
उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः ।
अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविज्जयी ॥ ८५॥
सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः ।
महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः ॥ ८६॥
कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पावनोऽनिलः ।
अमृताशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ॥ ८७॥
सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः ।
न्यग्रोधोऽदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः ॥ ८८॥
सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः ।
अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ ८९॥
अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ।
अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ ९०॥
भारभृत् कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ।
आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ ९१॥
धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ।
अपराजितः सर्वसहो नियन्ताऽनियमोऽयमः ॥ ९२॥
सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ।
अभिप्रायः प्रियार्होऽर्हः प्रियकृत् प्रीतिवर्धनः ॥ ९३॥
विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ।
रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ ९४॥
अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः ।
अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ९५॥
सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः ।
स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ९६॥
अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रम्यूर्जितशासनः ।
शब्दातिगः शब्दसहः शिशिरः शर्वरीकरः ॥ ९७॥
अक्रूरः पेशलो दक्षो दक्षिणः क्षमिणांवरः ।
विद्वत्तमो वीतभयः पुण्यश्रवणकीर्तनः ॥ ९८॥
उत्तारणो दुष्कृतिहा पुण्यो दुःस्वप्ननाशनः ।
वीरहा रक्षणः सन्तो जीवनः पर्यवस्थितः ॥ ९९॥
अनन्तरूपोऽनन्तश्रीर्जितमन्युर्भयापहः ।
चतुरश्रो गभीरात्मा विदिशो व्यादिशो दिशः ॥ १००॥
अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः सुवीरो रुचिराङ्गदः ।
जननो जनजन्मादिर्भीमो भीमपराक्रमः ॥ १०१॥
आधारनिलयोऽधाता पुष्पहासः प्रजागरः ।
ऊर्ध्वगः सत्पथाचारः प्राणदः प्रणवः पणः ॥ १०२॥
प्रमाणं प्राणनिलयः प्राणभृत्प्राणजीवनः ।
तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा जन्ममृत्युजरातिगः ॥ १०३॥
भूर्भुवःस्वस्तरुस्तारः सविता प्रपितामहः ।
यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः ॥ १०४॥
यज्ञभृद् यज्ञकृद् यज्ञी यज्ञभुग् यज्ञसाधनः ।
यज्ञान्तकृद् यज्ञगुह्यमन्नमन्नाद एव च ॥ १०५॥
आत्मयोनिः स्वयञ्जातो वैखानः सामगायनः ।
देवकीनन्दनः स्रष्टा क्षितीशः पापनाशनः ॥ १०६॥
शङ्खभृन्नन्दकी चक्री शार्ङ्गधन्वा गदाधरः ।
रथाङ्गपाणिरक्षोभ्यः सर्वप्रहरणायुधः ॥ १०७॥
सर्वप्रहरणायुध ॐ नम इति ।
वनमाली गदी शार्ङ्गी शङ्खी चक्री च नन्दकी ।
श्रीमान् नारायणो विष्णुर्वासुदेवोऽभिरक्षतु ॥ १०८॥
श्रीवासुदेवोऽभिरक्षतु ॐ नम इति ।
उत्तरन्यासः, फलश्रुतिः
भीष्म उवाच —
इतीदं कीर्तनीयस्य केशवस्य महात्मनः ।
नाम्नां सहस्रं दिव्यानामशेषेण प्रकीर्तितम् ॥ १॥
य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत् ।
नाशुभं प्राप्नुयात्किञ्चित्सोऽमुत्रेह च मानवः ॥ २॥
वेदान्तगो ब्राह्मणः स्यात्क्षत्रियो विजयी भवेत् ।
वैश्यो धनसमृद्धः स्याच्छूद्रः सुखमवाप्नुयात् ॥ ३॥
धर्मार्थी प्राप्नुयाद्धर्ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् ।
कामानवाप्नुयात्कामी प्रजार्थी प्राप्नुयात्प्रजाम् ॥ ४॥
भक्तिमान् यः सदोत्थाय शुचिस्तद्गतमानसः ।
सहस्रं वासुदेवस्य नाम्नामेतत्प्रकीर्तयेत् ॥ ५॥
यशः प्राप्नोति विपुलं ज्ञातिप्राधान्यमेव च ।
अचलां श्रियमाप्नोति श्रेयः प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ ६॥
न भयं क्वचिदाप्नोति वीर्यं तेजश्च विन्दति ।
भवत्यरोगो द्युतिमान्बलरूपगुणान्वितः ॥ ७॥
रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् ।
भयान्मुच्येत भीतस्तु मुच्येतापन्न आपदः ॥ ८॥
दुर्गाण्यतितरत्याशु पुरुषः पुरुषोत्तमम् ।
स्तुवन्नामसहस्रेण नित्यं भक्तिसमन्वितः ॥ ९॥
वासुदेवाश्रयो मर्त्यो वासुदेवपरायणः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा याति ब्रह्म सनातनम् ॥ १०॥
न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित् ।
जन्ममृत्युजराव्याधिभयं नैवोपजायते ॥ ११॥
इमं स्तवमधीयानः श्रद्धाभक्तिसमन्वितः ।
युज्येतात्मसुखक्षान्तिश्रीधृतिस्मृतिकीर्तिभिः ॥ १२॥
न क्रोधो न च मात्सर्यं न लोभो नाशुभा मतिः ।
भवन्ति कृतपुण्यानां भक्तानां पुरुषोत्तमे ॥ १३॥
द्यौः सचन्द्रार्कनक्षत्रा खं दिशो भूर्महोदधिः ।
वासुदेवस्य वीर्येण विधृतानि महात्मनः ॥ १४॥
ससुरासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् ।
जगद्वशे वर्ततेदं कृष्णस्य सचराचरम् ॥ १५॥
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः सत्त्वं तेजो बलं धृतिः ।
वासुदेवात्मकान्याहुः क्षेत्रं क्षेत्रज्ञ एव च ॥ १६॥
सर्वागमानामाचारः प्रथमं परिकल्प्यते ।
आचारप्रभवो धर्मो धर्मस्य प्रभुरच्युतः ॥ १७॥
ऋषयः पितरो देवा महाभूतानि धातवः ।
जङ्गमाजङ्गमं चेदं जगन्नारायणोद्भवम् ॥ १८॥
योगो ज्ञानं तथा साङ्ख्यं विद्याः शिल्पादिकर्म च ।
वेदाः शास्त्राणि विज्ञानमेतत्सर्वं जनार्दनात् ॥ १९॥
एको विष्णुर्महद्भूतं पृथग्भूतान्यनेकशः ।
त्रींल्लोकान्व्याप्य भूतात्मा भुङ्क्ते विश्वभुगव्ययः ॥ २०॥
इमं स्तवं भगवतो विष्णोर्व्यासेन कीर्तितम् ।
पठेद्य इच्छेत्पुरुषः श्रेयः प्राप्तुं सुखानि च ॥ २१॥
विश्वेश्वरमजं देवं जगतः प्रभुमव्ययम् ।
भजन्ति ये पुष्कराक्षं न ते यान्ति पराभवम् ॥ २२॥
न ते यान्ति पराभवम् ॐ नम इति ।
अर्जुन उवाच —
पद्मपत्रविशालाक्ष पद्मनाभ सुरोत्तम ।
भक्तानामनुरक्तानां त्राता भव जनार्दन ॥ २३॥
श्रीभगवानुवाच —
यो मां नामसहस्रेण स्तोतुमिच्छति पाण्डव ।
सोऽहमेकॆन श्लोकेन स्तुत एव न संशयः ॥ २४॥
स्तुत एव न संशय ॐ नम इति ।
व्यास उवाच —
वासनाद्वासुदेवस्य वासितं भुवनत्रयम् ।
सर्वभूतनिवासोऽसि वासुदेव नमोऽस्तु ते ॥ २५॥
श्रीवासुदेव नमोऽस्तु त ॐ नम इति ।
पार्वत्युवाच —
केनोपायेन लघुना विष्णोर्नामसहस्रकम् ।
पठ्यते पण्डितैर्नित्यं श्रोतुमिच्छाम्यहं प्रभो ॥ २६॥
ईश्वर उवाच —
श्रीरामरामरामेति रमे रामे मनोरमे ।
सहस्रनामतत्तुल्यं रामनाम वरानने ॥ २७॥
श्रीरामनाम वरानन ॐ नम इति ।
ब्रह्मोवाच —
नमोऽस्त्वनन्ताय सहस्रमूर्तये
सहस्रपादाक्षिशिरोरुबाहवे ।
सहस्रनाम्ने पुरुषाय शाश्वते
सहस्रकोटियुगधारिणे नमः ॥ २८॥
सहस्रकोटियुगधारिणे नम ॐ नम इति ।
सञ्जय उवाच —
यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः ।
तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥ २९॥
श्रीभगवानुवाच —
अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते ।
तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ ३०॥
परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् ।
धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥ ३१॥
आर्ता विषण्णाः शिथिलाश्च भीता घोरेषु च व्याधिषु वर्तमानाः ।
सङ्कीर्त्य नारायणशब्दमात्रं विमुक्तदुःखाः सुखिनो भवन्ति ॥ ३२॥
कायेन वाचा मनसेन्द्रियैर्वा बुद्ध्यात्मना वा प्रकृतेः स्वभावात् ।
करोमि यद्यत् सकलं परस्मै नारायणायेति समर्पयामि ॥ ३३॥
यदक्षर पदभ्रष्टं मात्राहीनं तु यद्भवेत् ।
तत्सर्वं क्षम्यतां देव नारायण नमोऽस्तु ते ॥
विसर्गबिन्दुमात्राणि पदपादाक्षराणि च ।
न्यूनानि चातिरिक्तानि क्षमस्व पुरुषोत्तमः ॥
इति श्रीमहाभारते शतसाहस्रिकायां संहितायां वैयासिक्यामनुशासनपर्वान्तर्गत
मोक्षधर्मे भीष्मयुधिष्ठिरसंवादे श्रीविष्णोर्दिव्यसहस्रनामस्तोत्रं समाप्तम् ॥
ॐ तत्सत् सर्वं श्रीकृष्णार्पणमस्तु ।
Śrī Viṣṇu Sahasranāma Stotram
Introduction
The Śrī Viṣṇu Sahasranāma is a collection of one thousand names of Lord Viṣṇu, narrated by Bhīṣma Pitāmaha to Yudhiṣṭhira in the Anuśāsana Parva of the Mahābhārata. The ṛṣi is Veda Vyāsa, the chandas is Anuṣṭubh, and the devatā is Viṣṇu (Parabrahman). It is the foremost stotra of the Vaiṣṇava tradition.
Significance & When to Recite
Recitation on Ekādaśī, Pūrṇimā, and Vaikuṇṭha Ekādaśī yields exceptional merit. Daily recitation is said to bestow liberation, wealth, health, and victory over adversaries. Thursdays and the Śravaṇa nakṣatra are especially auspicious for recitation.
Source — Mahābhārata, Anuśāsana Parva; Veda Vyāsa
oṃ
śrī-paramātmane namaḥ ।
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam ।
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayam udīrayet ॥
oṃ atha sakala-saubhāgya-dāyakaṃ śrī-viṣṇu-sahasranāma-stotram ।
hariḥ oṃ ॥
śuklāmbara-dharaṃ viṣṇuṃ śaśivarṇaṃ caturbhujam ।
prasanna-vadanaṃ dhyāyet sarva-vighnopaśāntaye ॥ 1 ॥
yasya dvirada-vaktrādyāḥ pāriṣadyāḥ paraḥ śatam ।
vighnaṃ nighnanti satataṃ viṣvaksenaṃ tam āśraye ॥ 2 ॥
Pūrvapīṭhikā
vyāsaṃ vasiṣṭha-naptāraṃ śakteḥ pautram akalmaṣam ।
parāśarātmajaṃ vande śukatātaṃ tapo-nidhim ॥ 3 ॥
vyāsāya viṣṇu-rūpāya vyāsa-rūpāya viṣṇave ।
namo vai brahma-nidhaye vāsiṣṭhāya namo namaḥ ॥ 4 ॥
avikārāya śuddhāya nityāya paramātmane ।
sadaika-rūpa-rūpāya viṣṇave sarva-jiṣṇave ॥ 5 ॥
yasya smaraṇa-mātreṇa janma-saṃsāra-bandhanāt ।
vimucyate namas tasmai viṣṇave prabhaviṣṇave ॥ 6 ॥
śrī-vaiśaṃpāyana uvāca —
śrutvā dharmān aśeṣeṇa pāvanāni ca sarvaśaḥ ।
yudhiṣṭhiraḥ śāntanavaṃ punar evābhyabhāṣata ॥ 7 ॥
yudhiṣṭhira uvāca —
kim ekaṃ daivataṃ loke kiṃ vāpy ekaṃ parāyaṇam ।
stuvantaḥ kaṃ kam arcantaḥ prāpnuyur mānavāḥ śubham ॥ 8 ॥
ko dharmaḥ sarva-dharmāṇāṃ bhavataḥ paramo mataḥ ।
kiṃ japan mucyate jantur janma-saṃsāra-bandhanāt ॥ 9 ॥
bhīṣma uvāca —
jagat-prabhuṃ deva-devam anantaṃ puruṣottamam ।
stuvan nāma-sahasreṇa puruṣaḥ satatotthitaḥ ॥ 10 ॥
tam eva cārcayannityaṃ bhaktyā puruṣam avyayam ।
dhyāyan stuvan namasyaṃś ca yajamānas tam eva ca ॥ 11 ॥
anādi-nidhanaṃ viṣṇuṃ sarva-loka-maheśvaram ।
lokādhyakṣaṃ stuvannityaṃ sarva-duḥkhātigo bhavet ॥ 12 ॥
brahmaṇyaṃ sarva-dharma-jñaṃ lokānāṃ kīrti-vardhanam ।
loka-nāthaṃ mahad-bhūtaṃ sarva-bhūta-bhavodbhavam ॥ 13 ॥
eṣa me sarva-dharmāṇāṃ dharmo’dhikatamo mataḥ ।
yad-bhaktyā puṇḍarīkākṣaṃ stavair arcen naraḥ sadā ॥ 14 ॥
paramaṃ yo mahat-tejaḥ paramaṃ yo mahat-tapaḥ ।
paramaṃ yo mahad-brahma paramaṃ yaḥ parāyaṇam ॥ 15 ॥
pavitrāṇāṃ pavitraṃ yo maṅgalānāṃ ca maṅgalam ।
daivataṃ daivatānāṃ ca bhūtānāṃ yo’vyayaḥ pitā ॥ 16 ॥
yataḥ sarvāṇi bhūtāni bhavanty ādi-yugāgame ।
yasmiṃś ca pralayaṃ yānti punar eva yuga-kṣaye ॥ 17 ॥
tasya loka-pradhānasya jagan-nāthasya bhūpate ।
viṣṇor nāma-sahasraṃ me śṛṇu pāpa-bhayāpaham ॥ 18 ॥
yāni nāmāni gauṇāni vikhyātāni mahātmanaḥ ।
ṛṣibhiḥ parigītāni tāni vakṣyāmi bhūtaye ॥ 19 ॥
ṛṣir nāmnāṃ sahasrasya veda-vyāso mahā-muniḥ ।
chando’nuṣṭup tathā devo bhagavān devakī-sutaḥ ॥ 20 ॥
amṛtāṃśūdbhavo bījaṃ śaktir devakī-nandanaḥ ।
trisāmā hṛdayaṃ tasya śānty-arthe viniyojyate ॥ 21 ॥
viṣṇuṃ jiṣṇuṃ mahā-viṣṇuṃ prabhaviṣṇuṃ maheśvaram ।
aneka-rūpa-daityāntaṃ namāmi puruṣottamam ॥ 22 ॥
Pūrva-nyāsaḥ
śrī-veda-vyāsa uvāca —
oṃ asya śrī-viṣṇor divya-sahasra-nāma-stotra-mahā-mantrasya ।
śrī-veda-vyāso bhagavān ṛṣiḥ ।
anuṣṭup chandaḥ ।
śrī-mahā-viṣṇuḥ paramātmā śrīman-nārāyaṇo devatā ।
amṛtāṃśūdbhavo bhānur iti bījam ।
devakī-nandanaḥ sraṣṭeti śaktiḥ ।
udbhavaḥ kṣobhaṇo deva iti paramo mantraḥ ।
śaṅkha-bhṛn nandakī cakrīti kīlakam ।
śārṅga-dhanvā gadā-dhara ity astram ।
rathāṅga-pāṇir akṣobhya iti netram ।
trisāmā sāma-gaḥ sāmeti kavacam ।
ānandaṃ parabrahmeti yoniḥ ।
ṛtuḥ sudarśanaḥ kāla iti dig-bandhaḥ ।
śrī-viśva-rūpa iti dhyānam ।
śrī-mahā-viṣṇu-prīty-arthaṃ sahasra-nāma-stotra-pāṭhe viniyogaḥ ॥
Ṛṣyādi-nyāsaḥ
oṃ śirasi veda-vyāsa-ṛṣaye namaḥ ।
mukhe anuṣṭup-chandase namaḥ ।
hṛdi śrī-kṛṣṇa-paramātma-devatāyai namaḥ ।
guhye amṛtāṃśūdbhavo bhānur iti bījāya namaḥ ।
pādayor devakī-nandanaḥ sraṣṭeti śaktaye namaḥ ।
sarvāṅge śaṅkha-bhṛn nandakī cakrīti kīlakāya namaḥ ।
kara-sampūṭe mama śrī-kṛṣṇa-prīty-arthaṃ jape viniyogaḥ ॥
iti ṛṣyādi-nyāsaḥ ॥
Kara-nyāsaḥ
oṃ viśvaṃ viṣṇur vaṣaṭ-kāra ity aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ ।
amṛtāṃśūdbhavo bhānur iti tarjanībhyāṃ namaḥ ।
brahmaṇyo brahma-kṛd brahmeti madhyamābhyāṃ namaḥ ।
suvarṇa-bindu-r akṣobhya ity anāmikābhyāṃ namaḥ ।
nimiṣo’nimiṣaḥ sragvīti kaniṣṭhikābhyāṃ namaḥ ।
rathāṅga-pāṇir akṣobhya iti kara-tala-kara-pṛṣṭhābhyāṃ namaḥ ।
iti kara-nyāsaḥ ॥
Ṣaḍaṅga-nyāsaḥ
oṃ viśvaṃ viṣṇur vaṣaṭ-kāra iti hṛdayāya namaḥ ।
amṛtāṃśūdbhavo bhānur iti śirase svāhā ।
brahmaṇyo brahma-kṛd brahmeti śikhāyai vaṣaṭ ।
suvarṇa-bindu-r akṣobhya iti kavacāya hum ।
nimiṣo’nimiṣaḥ sragvīti netra-trayāya vauṣaṭ ।
rathāṅga-pāṇir akṣobhya ity astrāya phaṭ ।
suvrataḥ sumukhaḥ sūkṣma iti jñānāya hṛdayāya namaḥ ।
sahasra-mūrdhā viśvātmeti aiśvaryāya śirase svāhā ।
sahasrārciḥ sapta-jihva iti śaktyai śikhāyai vaṣaṭ ।
trisāmā sāma-gaḥ sāmeti balāya kavacāya hum ।
rathāṅga-pāṇir akṣobhya iti tejase netra-trayāya vauṣaṭ ।
śārṅga-dhanvā gadā-dhara iti vīryāya astrāya phaṭ ।
ṛtuḥ sudarśanaḥ kāla iti bhūr-bhuvaḥ-suva-rom iti dig-bandhaḥ ॥
iti ṣaḍaṅga-nyāsaḥ ॥
śrī-kṛṣṇa-prīty-arthaṃ viṣṇor divya-sahasra-nāma-japa-mahaṃ
kariṣye iti saṅkalpaḥ ॥
atha dhyānam ।
kṣīrodānvat-pradeśe śuci-maṇi-vilasat-saikate mauktikānāṃ
mālā-kḷptāsana-sthaḥ sphaṭika-maṇi-nibhaiḥ mauktikair maṇḍitāṅgaḥ ।
śubhrair abhrair adabhrair upari-viracitair mukta-pīyūṣa-varṣair
ānandī naḥ punīyād ari-nalina-gadā-śaṅkha-pāṇir mukundaḥ ॥ 1 ॥
bhūḥ pādau yasya nābhir viyad-asura-nilaś candra-sūryau ca netre
karṇāv āśāḥ śiro dyaur mukham api dahano yasya vāsteyam abdhiḥ ।
antaḥ-sthaṃ yasya viśvaṃ sura-nara-khaga-go-bhogi-gandharva-daityaiḥ
citraṃ raṃramyate taṃ tri-bhuvana-vapuṣaṃ viṣṇum īśaṃ namāmi ॥ 2 ॥
oṃ namo bhagavate vāsudevāya ॥
oṃ śāntākāraṃ bhujaga-śayanaṃ padma-nābhaṃ sureśaṃ
viśvādhāraṃ gagana-sadṛśaṃ megha-varṇaṃ śubhāṅgam ।
lakṣmī-kāntaṃ kamala-nayanaṃ yogibhir dhyāna-gamyaṃ
vande viṣṇuṃ bhava-bhaya-haraṃ sarva-lokaika-nātham ॥ 3 ॥
megha-śyāmaṃ pīta-kauśeya-vāsaṃ
śrī-vatsāṅkaṃ kaustubhodbhāsitāṅgam ।
puṇyopetaṃ puṇḍarīkāyata-akṣaṃ
viṣṇuṃ vande sarva-lokaika-nātham ॥ 4 ॥
namaḥ samasta-bhūtānām ādi-bhūtāya bhū-bhṛte ।
aneka-rūpa-rūpāya viṣṇave prabhaviṣṇave ॥ 5 ॥
saśaṅkha-cakraṃ sa-kirīṭa-kuṇḍalaṃ
sa-pīta-vastraṃ sarasīruhekṣaṇam ।
sa-hāra-vakṣaḥ-sthala-kaustubha-śriyaṃ
namāmi viṣṇuṃ śirasā caturbhujam ॥ 6 ॥
chāyāyāṃ pārijātasya hema-siṃhāsanopari ।
āsīnam ambuda-śyāmam āyata-akṣam alaṅkṛtam ।
candrānanaṃ catur-bāhuṃ śrī-vatsāṅkita-vakṣasam ।
rukmiṇī-satyabhāmābhyāṃ sahitaṃ kṛṣṇam āśraye ॥ 7 ॥
pañca-pūjā
laṃ – pṛthivy-ātmane gandhaṃ samarpayāmi ।
haṃ – ākāśa-ātmane puṣpaiḥ pūjayāmi ।
yaṃ – vāyv-ātmane dhūpam āghrāpayāmi ।
raṃ – agny-ātmane dīpaṃ darśayāmi ।
vaṃ – amṛta-ātmane naivedyaṃ nivedayāmi ।
saṃ – sarvātmane sarvopacāra-pūjā-namaskārān samarpayāmi ॥
hariḥ oṃ ।
oṃ viśvaṃ viṣṇur vaṣaṭ-kāro bhūta-bhavya-bhavat-prabhuḥ ।
bhūta-kṛd bhūta-bhṛd bhāvo bhūtātmā bhūta-bhāvanaḥ ॥ 1 ॥
pūtātmā paramātmā ca muktānāṃ paramā gatiḥ ।
avyayaḥ puruṣaḥ sākṣī kṣetrajño’kṣara eva ca ॥ 2 ॥
yogo yoga-vidāṃ netā pradhāna-puruṣeśvaraḥ ।
nārasiṃha-vapuḥ śrīmān keśavaḥ puruṣottamaḥ ॥ 3 ॥
sarvaḥ śarvaḥ śivaḥ sthāṇur bhūtādir nidhir avyayaḥ ।
sambhavo bhāvano bhartā prabhavaḥ prabhur īśvaraḥ ॥ 4 ॥
svayaṃbhūḥ śambhur ādityaḥ puṣkarākṣo mahāsvanaḥ ।
anādi-nidhano dhātā vidhātā dhātur uttamaḥ ॥ 5 ॥
aprameyo hṛṣīkeśaḥ padma-nābho’mara-prabhuḥ ।
viśva-karmā manus tvaṣṭā sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ ॥ 6 ॥
agrāhyaḥ śāśvataḥ kṛṣṇo lohitākṣaḥ pratardanaḥ ।
prabhūtas tri-kakud-dhāma pavitraṃ maṅgalaṃ param ॥ 7 ॥
īśānaḥ prāṇa-daḥ prāṇo jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ prajā-patiḥ ।
hiraṇya-garbho bhū-garbho mādhavo madhusūdanaḥ ॥ 8 ॥
īśvaro vikramī dhanvī medhāvī vikramaḥ kramaḥ ।
anuttamo durādharṣaḥ kṛtajñaḥ kṛtir ātmavān ॥ 9 ॥
sureśaḥ śaraṇaṃ śarma viśva-retāḥ prajā-bhavaḥ ।
ahaḥ saṃvatsaro vyālaḥ pratyayaḥ sarva-darśanaḥ ॥ 10 ॥
ajaḥ sarveśvaraḥ siddhaḥ siddhiḥ sarvādir acyutaḥ ।
vṛṣākapir ameyātmā sarva-yoga-viniḥsṛtaḥ ॥ 11 ॥
vasur vasumanāḥ satyaḥ samātmā’sammitaḥ samaḥ ।
amoghaḥ puṇḍarīkākṣo vṛṣa-karmā vṛṣākṛtiḥ ॥ 12 ॥
rudro bahu-śirā babhrur viśva-yoniḥ śuci-śravāḥ ।
amṛtaḥ śāśvata-sthāṇur varāroho mahā-tapāḥ ॥ 13 ॥
sarvagaḥ sarva-vid bhānur viṣvakseno janārdanaḥ ।
vedo veda-vid avyaṅgo vedāṅgo veda-vit kaviḥ ॥ 14 ॥
lokādhyakṣaḥ surādhyakṣo dharmādhyakṣaḥ kṛtākṛtaḥ ।
catur-ātmā catur-vyūhaś catur-daṃṣṭraś catur-bhujaḥ ॥ 15 ॥
bhrājiṣṇur bhojanaṃ bhoktā sahiṣṇur jagad-ādijaḥ ।
anagho vijayo jetā viśva-yoniḥ punar-vasuḥ ॥ 16 ॥
upendro vāmanaḥ prāṃśur amoghaḥ śucir ūrjitaḥ ।
atīndraḥ saṅgrahaḥ sargo dhṛtātmā niyamo yamaḥ ॥ 17 ॥
vedyo vaidyaḥ sadā-yogī vīrahā mādhavo madhuḥ ।
atīndriyo mahā-māyo mahotsāho mahā-balaḥ ॥ 18 ॥
mahā-buddhir mahā-vīryo mahā-śaktir mahā-dyutiḥ ।
anirdeśya-vapuḥ śrīmān ameyātmā mahā-dhṛk ॥ 19 ॥
maheṣvāso mahī-bhartā śrī-nivāsaḥ satāṃ gatiḥ ।
aniruddhaḥ surānando govindo govidāṃ patiḥ ॥ 20 ॥
marīcir damano haṃsaḥ suparṇo bhujagottamaḥ ।
hiraṇya-nābhaḥ sutapāḥ padma-nābhaḥ prajā-patiḥ ॥ 21 ॥
amṛtyuḥ sarva-dṛk siṃhaḥ sandhātā sandhimān sthiraḥ ।
ajo durmarṣaṇaḥ śāstā viśrutātmā surārihā ॥ 22 ॥
gurur gurutamo dhāma satyaḥ satya-parākramaḥ ।
nimiṣo’nimiṣaḥ sragvī vācaspatir udāra-dhīḥ ॥ 23 ॥
agraṇīr grāmaṇīḥ śrīmān nyāyo netā samīraṇaḥ ।
sahasra-mūrdhā viśvātmā sahasrākṣaḥ sahasra-pāt ॥ 24 ॥
āvartano nivṛttātmā saṃvṛtaḥ saṃpramardanaḥ ।
ahaḥ saṃvartako vahnir anilo dharaṇī-dharaḥ ॥ 25 ॥
suprasādaḥ prasannātmā viśva-dhṛg viśva-bhug vibhuḥ ।
sat-kartā sat-kṛtaḥ sādhur jahnur nārāyaṇo naraḥ ॥ 26 ॥
asaṅkhyeyo’prameyātmā viśiṣṭaḥ śiṣṭa-kṛc chuciḥ ।
siddhārthaḥ siddha-saṅkalpaḥ siddhidaḥ siddhi-sādhanaḥ ॥ 27 ॥
vṛṣāhī vṛṣabho viṣṇur vṛṣa-parvā vṛṣodaraḥ ।
vardhano vardhamānaś ca viviktaḥ śruti-sāgaraḥ ॥ 28 ॥
subhujo durdharo vāgmī mahendro vasudo vasuḥ ।
naika-rūpo bṛhad-rūpaḥ śipiviṣṭaḥ prakāśanaḥ ॥ 29 ॥
ojas-tejo-dyuti-dharaḥ prakāśātmā pratāpanaḥ ।
ṛddhaḥ spaṣṭākṣaro mantraś candrāṃśur bhāskara-dyutiḥ ॥ 30 ॥
amṛtāṃśūdbhavo bhānuḥ śaśabinduḥ sureśvaraḥ ।
auṣadhaṃ jagataḥ setuḥ satya-dharma-parākramaḥ ॥ 31 ॥
bhūta-bhavya-bhavannāthaḥ pavanaḥ pāvano’nalaḥ ।
kāma-hā kāma-kṛt kāntaḥ kāmaḥ kāma-pradaḥ prabhuḥ ॥ 32 ॥
yugādi-kṛd yugāvarto naika-māyo mahāśanaḥ ।
adṛśyo vyakta-rūpaś ca sahasra-jid ananta-jit ॥ 33 ॥
iṣṭo’viśiṣṭaḥ śiṣṭeṣṭaḥ śikhaṇḍī nahuṣo vṛṣaḥ ।
krodha-hā krodha-kṛt kartā viśva-bāhur mahī-dharaḥ ॥ 34 ॥
acyutaḥ prathitaḥ prāṇaḥ prāṇa-do vāsavānujaḥ ।
apāṃ-nidhir adhiṣṭhānam apramattaḥ pratiṣṭhitaḥ ॥ 35 ॥
skandaḥ skanda-dharo dhuryo varado vāyu-vāhanaḥ ।
vāsudevo bṛhad-bhānur ādidevaḥ purandaraḥ ॥ 36 ॥
aśokas tāraṇas tāraḥ śūraḥ śaurir janeśvaraḥ ।
anukūlaḥ śatāvartaḥ padmī padma-nibhekṣaṇaḥ ॥ 37 ॥
padma-nābho’ravindākṣaḥ padma-garbhaḥ śarīra-bhṛt ।
maharddhir ṛddho vṛddhātmā mahākṣo garuḍa-dhvajaḥ ॥ 38 ॥
atulaḥ śarabho bhīmaḥ samaya-jño havir-hariḥ ।
sarva-lakṣaṇa-lakṣaṇyo lakṣmīvān samitiñjayaḥ ॥ 39 ॥
vikṣaro rohito mārgo hetur dāmodaraḥ sahaḥ ।
mahī-dharo mahā-bhāgo vegavān amitāśanaḥ ॥ 40 ॥
udbhavaḥ kṣobhaṇo devaḥ śrī-garbhaḥ parameśvaraḥ ।
karaṇaṃ kāraṇaṃ kartā vikartā gahano guhaḥ ॥ 41 ॥
vyavasāyo vyavasthānaḥ saṃsthānaḥ sthāna-do dhruvaḥ ।
pararddhiḥ parama-spaṣṭas tuṣṭaḥ puṣṭaḥ śubhekṣaṇaḥ ॥ 42 ॥
rāmo virāmo virajo mārgo neyo nayo’nayaḥ ।
vīraḥ śaktimatāṃ śreṣṭho dharmo dharma-vid uttamaḥ ॥ 43 ॥
vaikuṇṭhaḥ puruṣaḥ prāṇaḥ prāṇa-do praṇavaḥ pṛthuḥ ।
hiraṇya-garbhaḥ śatru-ghno vyāpto vāyur adhokṣajaḥ ॥ 44 ॥
ṛtuḥ sudarśanaḥ kālaḥ parameṣṭhī parigrahaḥ ।
ugraḥ saṃvatsaro dakṣo viśrāmo viśva-dakṣiṇaḥ ॥ 45 ॥
vistāraḥ sthāvara-sthāṇuḥ pramāṇaṃ bījam avyayam ।
artho’nartho mahā-kośo mahā-bhogo mahā-dhanaḥ ॥ 46 ॥
anirviṇṇaḥ sthaviṣṭho’bhūr dharma-yūpo mahā-makhaḥ ।
nakṣatra-nemir nakṣatrī kṣamaḥ kṣāmaḥ samīhanaḥ ॥ 47 ॥
yajña ijyo mahejyas ca kratuḥ satraṃ satāṃ gatiḥ ।
sarva-darśī vimuktātmā sarva-jño jñānam uttamam ॥ 48 ॥
suvrataḥ sumukhaḥ sūkṣmaḥ sughoṣaḥ sukhadaḥ suhṛt ।
manoharo jita-krodho vīra-bāhur vidāraṇaḥ ॥ 49 ॥
svāpanaḥ sva-vaśo vyāpī naika-ātmā naika-karma-kṛt ।
vatsaro vatsalo vatsī ratna-garbho dhaneśvaraḥ ॥ 50 ॥
dharma-gub dharma-kṛd dharmī sad-asat kṣaram akṣaram ।
avijñātā sahasrāṃśur vidhātā kṛta-lakṣaṇaḥ ॥ 51 ॥
gabhasti-nemiḥ sattva-sthaḥ siṃho bhūta-maheśvaraḥ ।
ādi-devo mahā-devo deveśo deva-bhṛd guruḥ ॥ 52 ॥
uttaro gopatir goptā jñāna-gamyaḥ purātanaḥ ।
śarīra-bhūta-bhṛd bhoktā kapīndro bhūri-dakṣiṇaḥ ॥ 53 ॥
somapo’mṛta-paḥ somaḥ puru-jit puru-sattamaḥ ।
vinayo jayaḥ satya-sandho dāśārhaḥ sāttvatāṃ patiḥ ॥ 54 ॥
jīvo vinayitā sākṣī mukundo’mitavikramaḥ ।
ambho-nidhir anantātmā mahodadhi-śayo’ntakaḥ ॥ 55 ॥
ajo mahārhaḥ svābhāvyo jitāmitraḥ pramodanaḥ ।
ānando nandano nandaḥ satya-dharmā trivikramaḥ ॥ 56 ॥
maharṣiḥ kapilācāryaḥ kṛtajño medinī-patiḥ ।
tripadas tridāśādhyakṣo mahā-śṛṅgaḥ kṛtānta-kṛt ॥ 57 ॥
mahā-varāho govindaḥ suṣeṇaḥ kanakāṅgadī ।
guhyo gabhīro gahano guptaś cakra-gadā-dharaḥ ॥ 58 ॥
vedhāḥ svāṅgo’jitaḥ kṛṣṇo dṛḍhaḥ saṅkarṣaṇo’cyutaḥ ।
varuṇo vāruṇo vṛkṣaḥ puṣkarākṣo mahā-manāḥ ॥ 59 ॥
bhagavān bhaga-hā’nandī vana-mālī halāyudhaḥ ।
ādityo jyotir ādityaḥ sahiṣṇur gati-sattamaḥ ॥ 60 ॥
sudhanvā khaṇḍa-paraśur dāruṇo draviṇa-pradaḥ ।
diva-spṛk sarva-dṛg vyāso vācaspatir ayonijaḥ ॥ 61 ॥
trisāmā sāma-gaḥ sāma nirvāṇaṃ bheṣajaṃ bhiṣak ।
saṃnyāsa-kṛc chamaḥ śānto niṣṭhā śāntiḥ parāyaṇam ॥ 62 ॥
śubhāṅgaḥ śānti-daḥ sraṣṭā kumudaḥ kuvaleśayaḥ ।
gohito gopatiḥ goptā vṛṣabhākṣo vṛṣa-priyaḥ ॥ 63 ॥
anivartī nivṛttātmā saṃkṣeptā kṣema-kṛc chivaḥ ।
śrīvatsa-vakṣāḥ śrīvāsaḥ śrī-patiḥ śrī-matāṃ varaḥ ॥ 64 ॥
śrī-daḥ śrī-śaḥ śrī-nivāsaḥ śrī-nidhiḥ śrī-vibhāvanaḥ ।
śrī-dharaḥ śrī-karaḥ śreyaḥ śrīmān loka-trayāśrayaḥ ॥ 65 ॥
svakṣaḥ svaṅgaḥ śatānando nandir jyotir gaṇeśvaraḥ ।
vijitātmā’vidheyātmā sat-kīrtiś chinna-saṃśayaḥ ॥ 66 ॥
udīrṇaḥ sarvataś-cakṣur anīśaḥ śāśvata-sthiraḥ ।
bhū-śayo bhūṣaṇo bhūtir viśoko śoka-nāśanaḥ ॥ 67 ॥
arciṣmān arcitaḥ kumbho viśuddhātmā viśodhanaḥ ।
aniruddho’pratirathaḥ pradyumno’mitavikramaḥ ॥ 68 ॥
kāla-nemi-nihā vīraḥ śauriḥ śūra-janeśvaraḥ ।
tri-lokātmā tri-lokeśaḥ keśavaḥ keśihā hariḥ ॥ 69 ॥
kāma-devaḥ kāma-pālaḥ kāmī kāntaḥ kṛtāgamaḥ ।
anirdeśya-vapur viṣṇur vīro’nanto dhanañjayaḥ ॥ 70 ॥
brahmaṇyo brahma-kṛd brahmā brahma brahma-vivardhanaḥ ।
brahma-vid brāhmaṇo brahmī brahma-jño brāhmaṇa-priyaḥ ॥ 71 ॥
mahā-kramo mahā-karmā mahā-tejā mahoragaḥ ।
mahā-kratur mahā-yajvā mahā-yajño mahā-haviḥ ॥ 72 ॥
stavyaḥ stava-priyaḥ stotraṃ stutiḥ stotā raṇa-priyaḥ ।
pūrṇaḥ pūrayitā puṇyaḥ puṇya-kīrtir anāmayaḥ ॥ 73 ॥
mano-javas tīrtha-karo vasu-retā vasu-pradaḥ ।
vasu-prado vāsudevo vasur vasu-manā haviḥ ॥ 74 ॥
sad-gatiḥ sat-kṛtiḥ sattā sad-bhūtiḥ sat-parāyaṇaḥ ।
śūra-seno yadu-śreṣṭhaḥ sanni-vāsaḥ suyāmunaḥ ॥ 75 ॥
bhūtāvāso vāsudevaḥ sarvāsu-nilayo’nalaḥ ।
darpahā darpado dṛpto durdharo’thāparājitaḥ ॥ 76 ॥
viśva-mūrtir mahā-mūrtir dīpta-mūrtir amūrtimān ।
aneka-mūrtir avyaktaḥ śata-mūrtiḥ śatānanaḥ ॥ 77 ॥
eko naikaḥ savaḥ kaḥ kiṃ yat tat padam anuttamam ।
loka-bandhur loka-nātho mādhavo bhakta-vatsalaḥ ॥ 78 ॥
suvarṇa-varṇo hemāṅgo varāṅgaś candanāṅgadī ।
vīrahā viṣamaḥ śūnyo ghṛtāśīr acalaś calaḥ ॥ 79 ॥
amānī mānado mānyo loka-svāmī tri-loka-dhṛk ।
su-medhā medhajo dhanyaḥ satya-medhā dharā-dharaḥ ॥ 80 ॥
tejo-vṛṣo dyuti-dharaḥ sarva-śastra-bhṛtāṃ varaḥ ।
pragraho nigraho vyagro naika-śṛṅgo gadāgrajaḥ ॥ 81 ॥
catur-mūrtiś catur-bāhuś catur-vyūhaś catur-gatiḥ ।
catur-ātmā catur-bhāvaś catur-veda-vid eka-pāt ॥ 82 ॥
samāvarto’nivṛttātmā durjayo duratikramaḥ ।
durlabho durgamo durgo durāvāso durārihā ॥ 83 ॥
śubhāṅgo loka-sāraṅgaḥ sutantus tantu-vardhanaḥ ।
indra-karmā mahā-karmā kṛta-karmā kṛtāgamaḥ ॥ 84 ॥
udbhavaḥ sundaraḥ sundo ratna-nābhaḥ sulochanaḥ ।
arko vāja-sanaḥ śṛṅgī jayantaḥ sarva-vij-jayī ॥ 85 ॥
suvarṇa-bindu-r akṣobhyaḥ sarva-vāgīśvareśvaraḥ ।
mahā-hrado mahā-garto mahā-bhūto mahā-nidhiḥ ॥ 86 ॥
kumudaḥ kundaraḥ kundaḥ parjanyaḥ pāvano’nilaḥ ।
amṛtāśo’mṛta-vapuḥ sarva-jñaḥ sarvato-mukhaḥ ॥ 87 ॥
sulabhaḥ su-vrataḥ siddhaḥ śatru-jic chātru-tāpanaḥ ।
nyagrodho’dumbaro’śvatthaś cāṇūrāndhra-niṣūdanaḥ ॥ 88 ॥
sahasrārciḥ sapta-jihvaḥ saptaidhāḥ sapta-vāhanaḥ ।
amūrtir anagho’cintyo bhaya-kṛd bhaya-nāśanaḥ ॥ 89 ॥
aṇur bṛhat kṛśaḥ sthūlo guṇa-bhṛn nirguṇo mahān ।
adhṛtaḥ sva-dhṛtaḥ svāsyaḥ prāg-vaṃśo vaṃśa-vardhanaḥ ॥ 90 ॥
bhāra-bhṛt kathito yogī yogīśaḥ sarva-kāma-daḥ ।
āśramaḥ śramaṇaḥ kṣāmaḥ suparṇo vāyu-vāhanaḥ ॥ 91 ॥
dhanur-dharo dhanur-vedo daṇḍo damayitā damaḥ ।
aparājitaḥ sarva-saho niyantā’niyamo’yamaḥ ॥ 92 ॥
sattva-vān sāttvikaḥ satyaḥ satya-dharma-parāyaṇaḥ ।
abhiprāyaḥ priyārho’rhaḥ priya-kṛt prīti-vardhanaḥ ॥ 93 ॥
vihāsa-gatir jyotiḥ su-rucir huta-bhug vibhuḥ ।
ravir virocanas sūryaḥ savitā ravi-locanaḥ ॥ 94 ॥
ananto huta-bhug bhoktā sukhado naika-jo’grajaḥ ।
anirviṇṇaḥ sadā-marṣī lokādhiṣṭhānam adbhutam ॥ 95 ॥
sanāt sanātana-tamaḥ kapilaḥ kapir avyayaḥ ।
svasti-daḥ svasti-kṛt svasti svasti-bhuk svasti-dakṣiṇaḥ ॥ 96 ॥
araudraḥ kuṇḍalī cakrī vikramy ūrjita-śāsanaḥ ।
śabdātigaḥ śabda-sahaḥ śiśiraḥ śarvarī-karaḥ ॥ 97 ॥
akrūraḥ peśalo dakṣo dakṣiṇaḥ kṣamiṇām varaḥ ।
vidvattamo vīta-bhayaḥ puṇya-śravaṇa-kīrtanaḥ ॥ 98 ॥
uttāraṇo duṣkṛti-hā puṇyo duḥsvapna-nāśanaḥ ।
vīra-hā rakṣaṇaḥ santo jīvanaḥ paryavasthitaḥ ॥ 99 ॥
ananta-rūpo’nanta-śrīr jita-manyur bhayāpahaḥ ।
caturaśro gabhīrātmā vidiśo vyādiśo diśaḥ ॥ 100 ॥
anādir bhūr-bhuvo lakṣmīḥ su-vīro rucirāṅgadaḥ ।
janano jana-janmādir bhīmo bhīma-parākramaḥ ॥ 101 ॥
ādhāra-nilayo’dhātā puṣpa-hāsaḥ prajâgaraḥ ।
ūrdhva-gaḥ sat-pathācāraḥ prāṇa-daḥ praṇavaḥ paṇaḥ ॥ 102 ॥
pramāṇaṃ prāṇa-nilayaḥ prāṇa-bhṛt prāṇa-jīvanaḥ ।
tattvaṃ tattva-vid ekātmā janma-mṛtyu-jarātigaḥ ॥ 103 ॥
bhūr-bhuvaḥ-svas-tarus tāraḥ savitā prapitāmahaḥ ।
yajño yajña-patir yajvā yajñāṅgo yajña-vāhanaḥ ॥ 104 ॥
yajña-bhṛd yajña-kṛd yajñī yajña-bhug yajña-sādhanaḥ ।
yajñānta-kṛd yajña-guhyam annam annāda eva ca ॥ 105 ॥
ātma-yoniḥ svayaṃ-jāto vaikhānaḥ sāma-gāyanaḥ ।
devakī-nandanaḥ sraṣṭā kṣitīśaḥ pāpa-nāśanaḥ ॥ 106 ॥
śaṅkha-bhṛn nandakī cakrī śārṅga-dhanvā gadā-dharaḥ ।
rathāṅga-pāṇir akṣobhyaḥ sarva-praharaṇāyudhaḥ ॥ 107 ॥
sarva-praharaṇāyudha oṃ nama iti ।
vana-mālī gadī śārṅgī śaṅkhī cakrī ca nandakī ।
śrīmān nārāyaṇo viṣṇur vāsudevo’bhirakṣatu ॥ 108 ॥
bhīṣma uvāca —
itīdaṃ kīrtanīyasya keśavasya mahātmanaḥ ।
nāmnāṃ sahasraṃ divyānām aśeṣeṇa prakīrtitam ॥ 1 ॥
ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ yaś cāpi parikīrtayet ।
nāśubhaṃ prāpnuyāt kiñcit so’mutreha ca mānavaḥ ॥ 2 ॥
vedānta-go brāhmaṇaḥ syāt kṣatriyo vijayī bhavet ।
vaiśyo dhana-samṛddhaḥ syāc chūdraḥ sukham avāpnuyāt ॥ 3 ॥
dharmārthī prāpnuyād dharmam arthārthī cārtham āpnuyāt ।
kāmān avāpnuyāt kāmī prajārthī prāpnuyāt prajām ॥ 4 ॥
bhaktimān yaḥ sadotthāya śucis tad-gata-mānasaḥ ।
sahasraṃ vāsudevasya nāmnām etat prakīrtayet ॥ 5 ॥
yaśaḥ prāpnoti vipulaṃ jñāti-prādhānyam eva ca ।
acalāṃ śriyam āpnoti śreyaḥ prāpnoty anuttamam ॥ 6 ॥
na bhayaṃ kvacid āpnoti vīryaṃ tejaś ca vindati ।
bhavaty arogo dyutimān bala-rūpa-guṇānvitaḥ ॥ 7 ॥
rogārto mucyate rogād baddho mucyeta bandhanāt ।
bhayān mucyeta bhītaś tu mucyetāpanna āpadaḥ ॥ 8 ॥
durgāṇy atitaraty āśu puruṣaḥ puruṣottamam ।
stuvan nāma-sahasreṇa nityaṃ bhakti-samanvitaḥ ॥ 9 ॥
vāsudevāśrayo martyo vāsudeva-parāyaṇaḥ ।
sarva-pāpa-viśuddhātmā yāti brahma sanātanam ॥ 10 ॥
na vāsudeva-bhaktānām aśubhaṃ vidyate kvacit ।
janma-mṛtyu-jarā-vyādhi-bhayaṃ naivopajāyate ॥ 11 ॥
imaṃ stavam adhīyānaḥ śraddhā-bhakti-samanvitaḥ ।
yujyeta ātma-sukha-kṣānti-śrī-dhṛti-smṛti-kīrtibhiḥ ॥ 12 ॥
na krodho na ca mātsaryaṃ na lobho nāśubhā matiḥ ।
bhavanti kṛta-puṇyānāṃ bhaktānāṃ puruṣottame ॥ 13 ॥
dyauḥ sa-candrārka-nakṣatrā khaṃ diśo bhūr mahodadhiḥ ।
vāsudevasya vīryeṇa vidhṛtāni mahātmanaḥ ॥ 14 ॥
sasurāsura-gandharvaṃ sa-yakṣoraga-rākṣasam ।
jagad vaśe vartate’idaṃ kṛṣṇasya sacarācaram ॥ 15 ॥
indriyāṇi mano buddhir sattvaṃ tejo balaṃ dhṛtiḥ ।
vāsudevātmakāny āhur kṣetraṃ kṣetrajña eva ca ॥ 16 ॥
sarvāgamānām ācāraḥ prathamaṃ parikalpyate ।
ācāra-prabhavo dharmo dharmasya prabhur acyutaḥ ॥ 17 ॥
ṛṣayaḥ pitaro devā mahā-bhūtāni dhātavaḥ ।
jaṅgamājaṅgamaṃ cedaṃ jagan-nārāyaṇodbhavam ॥ 18 ॥
yogo jñānaṃ tathā sāṅkhyaṃ vidyāḥ śilpādi-karma ca ।
vedāḥ śāstrāṇi vijñānam etat sarvaṃ janārdanāt ॥ 19 ॥
eko viṣṇur mahad-bhūtaṃ pṛthag-bhūtāny anekaśaḥ ।
trīn lokān vyāpya bhūtātmā bhuṅkte viśva-bhug avyayaḥ ॥ 20 ॥
imaṃ stavaṃ bhagavato viṣṇor vyāsena kīrtitam ।
paṭhed ya icchet puruṣaḥ śreyaḥ prāptuṃ sukhāni ca ॥ 21 ॥
viśveśvaram ajaṃ devaṃ jagataḥ prabhum avyayam ।
bhajanti ye puṇḍarīkākṣaṃ na te yānti parābhavam ॥ 22 ॥
na te yānti parābhavam oṃ nama iti ।
arjuna uvāca —
padma-patra-viśālākṣa padma-nābha surottama ।
bhaktānām anuraktānāṃ trātā bhava janārdana ॥ 23 ॥
śrī-bhagavān uvāca —
yo māṃ nāma-sahasreṇa stotum icchati pāṇḍava ।
so’ham ekena ślokena stuta eva na saṃśayaḥ ॥ 24 ॥
stuta eva na saṃśaya oṃ nama iti ।
vyāsa uvāca —
vāsanād vāsudevasya vāsitaṃ bhuvana-trayam ।
sarva-bhūta-nivāso’si vāsudeva namo’stu te ॥ 25 ॥
śrī-vāsudeva namo’stu ta oṃ nama iti ।
pārvaty uvāca —
kenopāyena laghunā viṣṇor nāma-sahasrakam ।
paṭhyate paṇḍitair nityaṃ śrotum icchāmy ahaṃ prabho ॥ 26 ॥
īśvara uvāca —
śrī-rāma rāma rāmeti rame rāme manorame ।
sahasra-nāma-tat-tulyaṃ rāma-nāma varānane ॥ 27 ॥
śrī-rāma-nāma varānana oṃ nama iti ।
brahmovāca —
namo’stv anantāya sahasra-mūrtaye
sahasra-pādākṣi-śiroru-bāhave ।
sahasra-nāmne puruṣāya śāśvate
sahasra-koṭi-yuga-dhāriṇe namaḥ ॥ 28 ॥
sahasra-koṭi-yuga-dhāriṇe nama oṃ nama iti ।
sañjaya uvāca —
yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇo yatra pārtho dhanu-dharaḥ ।
tatra śrīr vijayo bhūtir dhruvā nītir matir mama ॥ 29 ॥
śrī-bhagavān uvāca —
ananyāś cintayanto māṃ ye janāḥ paryupāsate ।
teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yoga-kṣemaṃ vahāmy aham ॥ 30 ॥
paritrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām ।
dharma-saṃsthāpanārthāya sambhavāmi yuge yuge ॥ 31 ॥
ārtā viṣaṇṇāḥ śithilāś ca bhītā ghoresu ca vyādhiṣu vartamānāḥ ।
saṅkīrtya nārāyaṇa-śabda-mātraṃ vimukta-duḥkhāḥ sukhino bhavanti ॥ 32 ॥
kāyena vācā manasendriyaiḥ vā buddhyātmanā vā prakṛteḥ svabhāvāt ।
karomi yad yat sakalaṃ parasmai nārāyaṇāyeti samarpayāmi ॥ 33 ॥
yad akṣara-pada-bhraṣṭaṃ mātrā-hīnaṃ tu yad bhavet ।
tat sarvaṃ kṣamyatāṃ deva nārāyaṇa namo’stu te ॥
visarga-bindu-mātrāṇi pada-pādākṣarāṇi ca ।
nyūnāni cātiriktāni kṣamasva puruṣottamaḥ ॥
iti śrī-mahābhārate śata-sāhasrikāyāṃ saṃhitāyāṃ
vaiyāsikyām ānuśāsana-parvāntargata ānuśāsanika-parvaṇi
mokṣa-dharme bhīṣma-yudhiṣṭhira-saṃvāde
śrī-viṣṇor divya-sahasra-nāma-stotraṃ samāptam ॥
oṃ tat sat sarvaṃ śrī-kṛṣṇārpaṇam astu ।